Ông tôi là liệt sĩ

Ông tôi là liệt sĩ. Trong gia đình, người ta vẫn gọi ông bằng cái tên thân thuộc: “anh Cả”. Tôi chưa từng gặp ông, chỉ biết qua những câu chuyện bà kể mỗi tối, khi ngọn đèn dầu leo lét và tiếng côn trùng ngoài vườn rả rích.

Bà nói ông hiền lắm, ít nói nhưng rất cứng rắn. Ngày đó, khi chiến tranh lan đến làng, ông mới ngoài hai mươi tuổi. Nhà nghèo, là con trai lớn, ông vừa phụ giúp gia đình vừa dạy chữ cho mấy đứa trẻ trong xóm. Bà kể, có lần ông nói:
“Giặc còn thì mình không thể yên ổn sống như thế này được.”

Rồi một buổi sáng, ông khoác ba lô, chào cả nhà để lên đường nhập ngũ. Bà bảo hôm đó ông không khóc, chỉ đứng rất lâu trước sân, nhìn mẹ và các em. Trước khi đi, ông nhét vào tay bà một chiếc khăn tay cũ:
“Khi nào nhớ anh thì lấy ra mà nhìn, anh sẽ về.”

Nhưng ông đã không về.

Những năm sau đó, gia đình chỉ nhận được vài lá thư. Trong thư, ông không kể về gian khổ, chỉ hỏi thăm mùa màng, sức khỏe của bà nội và dặn các em phải chăm học. Có một lá thư cuối cùng, nét chữ đã run hơn:
“Nếu anh có mệnh hệ gì, đừng buồn. Đất nước mình rồi sẽ yên bình.”

Tin báo tử đến vào một ngày mưa. Bà kể hôm ấy trời xám xịt, cả nhà chết lặng. Không ai khóc thành tiếng, chỉ có bà nội ngồi lặng im, tay nắm chặt chiếc khăn của ông.

Nhiều năm sau, khi tôi lớn lên, đất nước đã hòa bình. Mỗi dịp giỗ ông, cả nhà lại quây quần, thắp nén nhang và kể lại những câu chuyện cũ. Tôi đứng trước di ảnh ông — một người thanh niên với ánh mắt kiên định — và cố tưởng tượng nếu ông còn sống, có lẽ ông đã là một người thầy, hoặc một người cha hiền. Bà vẫn giữ chiếc khăn tay ấy đến cuối đời. Bà không bao giờ giặt, nói rằng muốn giữ nguyên mùi của ông, dù thực ra mùi hương ấy đã phai từ rất lâu.

Đối với tôi, ông không chỉ là một liệt sĩ được ghi tên trên bia đá. Ông là một phần của gia đình, là câu chuyện được truyền lại, là ký ức sống trong từng lời kể. Và mỗi lần nghe bà nói: “Anh Cả hy sinh để con cháu được sống như bây giờ”, tôi hiểu rằng sự bình yên mình đang có không phải là điều tự nhiên mà có — nó được đánh đổi bằng cả một đời người.