ÔNG TRẦN HỮU HOÀNG – NHÂN CHỨNG SỐNG CỦA TRANG SỬ HÀO HÙNG QUÊ HƯƠNG MỸ CHÁNH HÒA

CUỘC TỔNG TIẾN CÔNG GIẢI PHÓNG MỸ CHÁNH HÒA

Ngày 17/1/1960, cuộc khởi nghĩa đã nổ ra ở Mỏ Cày và nhiều nơi trong tỉnh. Tại xã Mỹ Chánh Hòa, lực lượng khởi nghĩa chia thành hai mũi: Mũi thứ nhất do đồng chí Lê Quang Thắng, Bí thư chi bộ, cùng 04 đoàn viên và nòng cốt lấy danh nghĩa là lực lượng vũ trang huyện vào ấp Cây Dầu, Gò Da, Bờ Bàu, bắt nhiều tên do thám, chỉ điểm, cảnh sát. Đồng thời cảnh cáo bọn tề ấp, tề xã, kêu gọi bọn này ra thú tội với nhân dân. Trước khi rút, ta phát loa kêu gọi quần chúng nổi dậy đánh trống, đánh mõ, treo cờ, rải truyền đơn. Quần chúng đã lấy thúng thiếc, thau nhôm, mâm đồng đánh vang lên để hưởng ứng. Mũi thứ hai do đồng chí Cảnh chỉ huy xé vỏ sắt ngã tư, cờ, rải truyền đơn, phát loa kêu gọi binh lính trở về với nhân dân nếu do dự chần chờ, lực lượng vũ trang cách mạng sẽ tấn công tiêu diệt. Quân địch co lại trong đồn bót không dám ra ngoài. Lực lượng ta tung tin tác động rằng bộ đội về rất đông, toàn là người Bắc, vận động gia đình binh sĩ đi kêu gọi chồng con em bỏ hàng ngũ giặc trở về nhà làm ăn, cầm súng ở lại sẽ chết, bỏ cha mẹ vợ con. Bọn tề ấp, liên gia trưởng hoảng sợ đấu tranh với bọn tề xã xin nghỉ việc. Một số bộ chạy đi nơi khác. Đặc biệt, sau ngày đồn Phú Lễ, đồn Tân Xuân bị ta diệt, địch càng hoang mang hơn. Chi khu Ba Tri đưa bọn Bảo an huyện đến xã phối hợp với binh lính ở Mỹ Chánh Hòa bung ra càn quét, khủng bố nhân dân, đồng thời thúc ép bọn tề xã và bọn gián điệp trở về hoạt động. Về ta, sau khi tổ chức rút kinh nghiệm, chi bộ đánh giá qua những ngày đồng khởi ta đạt được yêu cầu đề ra, xây dựng được căn cứ, phong trào cách mạng quần chúng nổi dậy tốt. Lực lượng chính trị, lực lượng bán vũ trang được hình thành tại xã ấp; quân địch hoang mang co cụm, chi khu Ba Tri đang có hà hơi tiếp sức để củng cố lại thế kiềm kẹp đang bị lung lay, tan rã ở xã, ấp. Tương quan lực lượng giữa ta và địch đã có sự thay đổi tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho ta. Chi bộ thực hiện chủ trương của Huyện ủy là tiếp tục quét sạch bọn tề ấp, bọn gián điệp đồng thời phát động quần chúng tiến công địch bằng ba mặt làm chủ từng ấp tiến lên giải phóng toàn xã. Khoảng 3 giờ chiều của một ngày tháng 2, các chiến sĩ ta đột nhập vào ấp Mỹ Hòa diệt tên Đặng Văn Động là một tên mật báo viên, tịch thu được một cuốn sổ bìa đen ghi tên toàn bộ cán bộ đảng viên xã bị địch theo dõi, nhờ đó báo toán được cơ sở cách mạng. Tên Động bị giết, địch bắt mỗi gia đình cách mạng phải đóng 10.000 đồng lo hàn ruộng cho tên Động. Sau khi tên Động bị diệt, các tên ác ôn do thám như tên Thành, tên Liêm... hoảng sợ bỏ chạy, nhân dân vô cùng phấn khởi. Đêm 21 rạng 22 tháng 4 năm 1960, ta diệt các tên: Nguyễn Văn Cật (Trưởng ấp), Nguyễn Văn Trần (Đoàn viên Thanh niên Cộng hòa), Lê Văn Thành tự Ngót (Đoàn viên Thanh niên Cộng hòa), Nguyễn Văn Sáu, Võ Văn Đông, riêng tên Nguyễn Văn Gắng chạy thoát.Ta đã xây dựng được căn cứ lõm, tổ chức Đảng và các đoàn thể quần chúng được củng cố, phát triển. Quân địch sa vào thế bị động, thế kiềm kẹp ở ấp tan rã, bọn tề xã, bọn dân vệ tạm thời còn lại nhưng đã co vào đồn, tinh thần sa sút. Trong một thời gian ngắn, ta móc mối lại hầu hết cơ sở nội tuyến, cảm tình trong lòng địch bị đứt liên lạc, tổ chức lại được những cơ sở quần chúng trong những khu vực quanh chợ Bến Bàu. Tháng 5/1960 xã lập được đội vũ trang tuyên truyền đầu tiên gồm 6 đồng chí do đồng chí Cảnh chỉ huy. Xã đội do đồng chí Đoàn Văn Lư làm Xã đội trưởng. Ta có kế hoạch kết hợp cơ sở binh vận lấy đồn Bến Bàu nhưng bị phản vận. Đồng chí Lê Quang Phát (Hai Chánh), Hồ Văn Nối móc nối với cơ sở tên là Đặng ở đồn Bến Bàu (Mỹ Chánh). Đồng chí Lê Quang Phát liền báo với chi ủy, chi ủy báo về huyện. Đồng chí Nguyễn Tấn Phát (Phó bí thư Huyện ủy) đã tổ chức cuộc họp với các đồng chí: Lê Quang Thắng (Bí thư chi bộ), Chín Minh (Chi ủy viên) và Lê Văn Luận (Ba Luận) đại diện địa phương quân huyện) để thống nhất phương án hành động. Sau khi phương án huyện duyệt thông qua, địa phương quân cử đồng chí Lê Quang Phát báo cáo tình hình, cuộc họp phân công đồng chí Chín Minh theo dõi tình hình địch, lực lượng du kích xã canh gác bên ngoài hỗ trợ địa phương quân và cơ sở binh vận lấy đồn. Trong khi đó, tên Đặng đã báo cho địch biết phòng bị. Chi khu Giồng Trôm đưa 1 đại đội xuống Cầu Vĩ để chặn đường rút lui của ta, còn bọn lính phục sẵn trong đồn chờ lực lượng ta vào nổ súng tiêu diệt. Lúc 12 giờ đêm 16 tháng 5 năm 1960 (nhằm ngày 23 tháng 5 âm lịch năm 1960), các đồng chí địa phương quân huyện do đồng chí Lê Văn Luận (Ba Luận) chỉ huy ập sát đồn. Đặng dẫn nhổ đèn làm ám hiệu rồi ra dẫn lực lượng ta vào đồn. Các chiến sĩ ta cởi áo ra, chỉ mặc quần đùi, đồng chí Hồ Văn Nối và đồng chí Lê Văn Luận đi đầu bám theo tên Đặng qua 4 vòng rào bót vào đồn, Đặng chạy vào đồn, đồng chí Hồ Văn Nối vừa tới cửa bót, bọn lính bên trong theo lỗ châu mai bắn ra, đồng chí Nối chết liền tại chỗ, đồng chí Ba Luận bị bắn gãy chân. Các đồng chí: Bụ, Xộn (hai anh em ruột), Thành (tức Cọ, Huyện ủy viên, con ông Kháng, Danh (Tấn Thủy) đều hy sinh, các đồng chí Tám Cảnh, Mười Truật bị thương rút ra khỏi đồn được. Đồng chí Ba Luận lết ra, dùng cây mì trầy đét chống lớp dây chà rào đồng vượt qua 4 vòng rào, ra rạch Bờ Bàu đem cây mì giấu ở bờ ruộng, leo đến trại của ông Cử, may nhờ anh Hiệp là địa phương quân huyện phát hiện lẫy xuống đậy lên đắp Năm Nguơn rồi ra kinh Hồ Sen. Đồng chí Mười Tiện là lực lượng của xã làm nhiệm vụ tải thương ở Cầu Vĩ bị bọn lính Giồng Trôm bắn chết. Địch kéo xác 6 chiến sĩ ta đem ra chợ Bàu, rồi đem chôn 6 người chung một cái hố tại trường học Gò Da. Sau vụ phản vận khoảng một tháng, đồng chí Lê Quang Phát được rút về Ban Kinh tài tỉnh, chi bộ Mỹ Chánh Hòa được củng cố, đồng chí Lê Sắc Tân (Tư Thạnh) làm Bí thư. Để chuẩn bị cho cuộc đồng khởi đợt II, Huyện ủy Ba Tri có hội nghị mở rộng gồm các đồng chí trong Ban Huyện ủy, bí thư các xã trong huyện, cán bộ các ngành và các đơn vị vũ trang để quán triệt chủ trương của trên.

Huyện ủy chia địa bàn Ba Tri thành 4 mảng. Mảng III gồm các xã Mỹ Chánh Hòa, Mỹ Nhơn, Mỹ Thạnh, Tân Xuân do Ban Thường vụ Huyện ủy phụ trách. Trong nổi dậy đồng khởi đợt II, Huyện ủy chỉ đạo lấy lực lượng chính trị của quần chúng kết hợp với mũi binh vận khởi nghĩa là chủ yếu, có lực lượng của huyện hỗ trợ để giải quyết những nơi quan trọng. Phối hợp một phong trào quy mô toàn xã nổi dậy đồng loạt tấn công bằng mọi biện pháp thích hợp, triệt để lợi dụng những sơ hở, những chỗ yếu của địch tiến lên giải phóng địa bàn rộng trong huyện. Tại Mỹ Chánh Hòa, tối ngày 24/9/1960, hàng trăm quần chúng trong xã đã nổi trống, mõ, đốt đòng lói, đốt đuốc xuống đường thị uy, bao vây đồn bót, truy bắt 20 tên tay sai ác ôn, mật báo viên, chỉ điểm, cảnh sát, tề ấp và cảnh cáo hàng chục tên khác. Quân Ba Tri phải cho bọn an quân xuống giải vây để binh lính trong đồn rút đi, ta giải phóng 6 ấp, tạo được địa bàn giải phóng ấp liên ấp.Trong đợt này, nhân dân các xã trong huyện Ba Tri: Phú Lễ, Phú Ngãi, Phước Tuy (mảng thứ nhất), Vĩnh Hòa, Tân Thủy (mảng thứ hai), Mỹ Nhơn, Mỹ Thạnh (mảng thứ ba)... đã nổi dậy diệt, bức hàng, bức rút đồn bót, giải phóng xã ấp, đập phá các hình thức kìm kẹp. Khí thế cách mạng ngút trời. Ngày 29/11/1960, nhân dân Ba Mỹ vui mừng về dự mít tinh do xã tổ chức để mừng chiến thắng tại chợ Bến Bàu. Một sinh khí vui tươi phấn khởi tràn ngập vùng nông thôn giải phóng. Thanh niên tham gia vào đội du kích, vào các đoàn thể. Xã đã hình thành một trung đội du kích xã, mỗi ấp 01 tiểu đội vũ trang, trang bị bằng súng trường, súng hoa mai, quả trời, đạn gài, mìn, mã tấu. Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ Giải phóng, Hội Nông dân Giải phóng được thành lập nhanh chóng, thu hút nhiều hội viên. Đến cuối năm 1960, xã có trên 300 hội viên, đoàn viên. Trong phong trào cách mạng của quần chúng, đến tháng 12 năm 1960, đã có gần 100 cán bộ, bộ đội, du kích, cán bộ bị địch bắt giam, tra tấn, hy sinh trên chiến trường. Địch đã tăng cường lực lượng vũ trang Pháp và thanh niên trong xã từng gia nhập lực lượng vũ trang trong huyện, trong tỉnh hoặc bộ đội miền, các ngành tỉnh. Đặc biệt là hình thành Ban dân vận chính trị và quân dân công của quần chúng.

Các đồng chí Nguyễn Văn Hết (Tám Trực), Ba Bé chỉ huy lực lượng chính trị. Lực lượng quân chúng xã Mỹ Chánh Hòa còn tham gia đấu tranh chính trị tại huyện, tỉnh. Ngày 28/12/1960, một cuộc mít tinh trọng thể ra mắt Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh được tổ chức tại sân banh Mỹ Chánh. Một khán đài được dựng lên tại sân banh, đèn đuốc sáng choang, người tham dự mít tinh lên đến hàng nghìn người. Mọi người đều hô hồi phấn khởi khi được thấy Mặt trận Dân tộc Giải phóng ra đời. Sau đó, Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng xã được thành lập. Mặt trận tập hợp đoàn kết các tầng lớp nhân dân vào mặt trận cứu nước, đồng thời còn đảm đương các chức năng của chính quyền cách mạng, chăm lo phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.Với thế và lực tạo ra từ những tháng đồng khởi, phong trào cách mạng tiếp tục phát triển mạnh. Uy tín của Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh, huyện, xã ngày càng nâng cao, thu hút các tầng lớp nhân dân tham gia.