Ông Trần Trung – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 552 (C552), Tổng đội 25 TNXP Quảng Bình

Chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972 là một bài kiểm tra khốc liệt về năng lực bảo đảm mạch máu hậu cần. Khi không quân Mỹ sử dụng bom phá, bom thông minh đánh sập hoàn toàn hệ thống cầu phà lộ thiên trên tuyến đường biên vĩ tuyến miền Tây, quân đội ta đã sáng tạo ra một kỳ tích: Hệ thống "ngầm dã chiến" – những con đường làm bằng đá hộc xếp chìm dưới mặt nước, nằm ẩn mình lút sâu dưới dòng sông để đánh lừa rada và máy bay trinh sát địch. Câu chuyện của ông Trần Trung – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 552 (C552), Tổng đội 25 TNXP Quảng Bình – là một minh chứng kiên cường trên bến ngầm sông Son năm ấy.

Mùa hè năm 1972, bến ngầm Xuân Sơn bắc qua dòng sông Son (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) trở thành một tọa độ nghẹt thở. Hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: Đất đá hai bên bờ bị cày xới liên tục, mặt ngầm làm bằng đá hộc chìm sâu dưới mặt nước từ 0,5m đến 0,8m thường xuyên bị sụt lún do sức ép của bom tọa độ. Lái xe vận tải ban đêm không được bật đèn, chỉ có thể điều khiển những chiếc xe tải Zil-130 lội nước dựa vào những hàng cọc tiêu sống đứng làm mốc dưới dòng nước xiết.

Nhiệm vụ của ông Trung và tiểu đội TNXP trực ngầm lúc đó là: Đêm xuống phải ngâm mình dưới nước, vừa rà soát sửa chữa những đoạn đá ngầm bị sụt, vừa đứng làm cọc tiêu định vị dẫn đường cho xe chở đạn xé nước vượt sông.

Đêm ngày 12 tháng 9 năm 1972, trời mưa tầm tã, nước sông Son dâng cao, dòng chảy cuộn xiết đổ về từ phía đại ngàn Trường Sơn. Một đoàn xe chở tên lửa vác vai và đạn hỏa lực hạng nặng đang lầm lũi tiến vào bến vượt. Khi chiếc xe tải đi đầu vừa lao xuống nước, bánh xe bọc xích sắt lăn được vài mét thì bất ngờ khựng lại, mạn xe nghiêng hẳn về phía hạ lưu. Một hố bom ngầm mới xuất hiện dưới lòng sông do loạt oanh tạc chiều nay đã làm sụt mất một mảng lớn của mặt đường đá chìm.

Đúng lúc đó, máy bay săn đêm của địch thả pháo sáng rực trời, xả súng đại liên liên tục xuống mặt nước tung bọt trắng xóa. Chiếc xe tải bị kẹt giữa dòng trở thành mục tiêu vô cùng nguy hiểm. Nếu trời sáng mà xe chưa qua, cả đoàn xe phía sau sẽ bị cô lập và bến vượt sẽ bị lộ hoàn toàn.

Trong lằn ranh sinh tử, ông Trung cùng ba chiến sĩ TNXP lập tức lao ra giữa dòng nước xiết, bất chấp mảnh pháo bắn vỡ vụn các mảng đá xung quanh.

"Lúc đó nước ngập ngang ngực, chảy siết đến mức suýt chút nữa cuốn phăng tôi đi. Tôi nhìn thấy thùng xe chở đầy hòm đạn đang chao đảo, anh lái xe đang cố rồ ga nhưng bánh xe cứ xoáy tít trong hố sâu. Tôi liền hét lớn bảo anh em trong tổ: 'Khuân đá chèn bánh! Quyết không để xe chìm!'. Một tay tôi bám vào thành xe để giữ thăng bằng, tay kia cùng đồng đội ôm những tảng đá hộc nặng vài chục cân lao xuống nước, mò mẫm chèn chặt vào ngay trước mũi bánh xe đang sụt lún", ông Trung xúc động kể lại.

Mặc cho dòng nước lạnh ngắt và khói súng khét lẹt trùm lên đầu, ông Trung và đồng đội kiên cường dầm mình dưới sông, dùng chính hai bàn tay trần gạt bùn, xếp đá tạo thành một bệ đỡ dã chiến dưới bánh xe.

Sau hơn 30 phút vật lộn nghẹt thở với tử thần, ông Trung đứng thẳng người, hai tay làm phễu hét lớn phát hiệu lệnh cho tài xế. Tiếng động cơ chiếc Zil-130 gầm lên dữ dội, xích xe bám chặt vào lớp đá hộc mới chèn, dũng mãnh rướn người vượt qua hố sâu, đưa chuyến hàng mật lội nước cập bờ bên kia an toàn. Đoàn xe phía sau cứ thế nối đuôi nhau lướt qua bến ngầm trước khi pháo sáng của địch tắt lịm.

Chiến tranh khép lại, những bến ngầm dã chiến năm xưa nay đã nhường chỗ cho những nhịp cầu bê tông bằng phẳng, uốn lượn giữa những bản làng yên bình của vùng đất di sản. Trải qua các giai đoạn sáp nhập và điều chỉnh địa giới hành chính của địa phương, dòng sông Son khói lửa năm nào nay xanh ngắt một màu, đón dòng người về thăm lại chiến trường xưa.

Người cựu TNXP quả cảm Trần Trung năm ấy nay đã thành một ông lão tóc bạc phơ, đang sống những năm tháng tuổi già an yên, giản dị cùng gia đình tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình – mảnh đất anh hùng nằm bên tuyến Đường 20 Quyết Thắng huyền thoại.

Đối với các nhà chép sử, ký ức của những cựu TNXP như ông Trung là minh chứng sống động cho ý chí "Gan vàng dạ ngọc" của thế hệ trẻ Việt Nam. Họ đã dùng đôi vai gầy và bàn tay trần để xếp nên những con đường chìm dưới đáy sông, khuất phục mọi loại vũ khí tối tân, giữ vững mạch máu thông suốt cho ngày toàn thắng của Tổ quốc.