Ông Vua sáng chế

Mở đầu: Từ bỏ phồn hoa vì tiếng gọi Tổ quốc Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, Người đã gặp một kỹ sư trẻ người Việt đang làm việc tại hãng máy bay nổi tiếng của Pháp với mức lương tương đương 22 lạng vàng mỗi tháng. Đó là Phạm Quang Lễ. Trước lời ngỏ ý của Bác: "Tôi về nước, chú có về với tôi không?", chàng thanh niên ấy đã không một chút do dự, từ bỏ cuộc sống nhung lụa, gác lại sự nghiệp đầy hứa hẹn tại châu Âu để bước lên chuyến tàu trở về quê hương đang rực lửa chiến tranh.

Cái tên "Đại Nghĩa" và trọng trách nặng nề Về đến chiến khu, Bác Hồ trực tiếp đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa. Bác giải quyết: "Việc của chú là việc đại nghĩa". Ông được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Quân giới khi trong tay chỉ có những xưởng rèn thô sơ, máy móc cũ kỹ và đội ngũ thợ lành nghề nhưng thiếu kiến thức khoa học hiện đại. Đối thủ của quân đội ta lúc đó là thực dân Pháp với xe tăng, tàu chiến và những đồn bốt bê tông kiên cố. "Lấy yếu chống mạnh" bằng cách nào khi vũ khí của ta chỉ là súng kíp, mã tấu? Câu hỏi ấy đè nặng lên vai người kỹ sư trẻ.

Kỳ tích Bazooka và nỗi khiếp sợ của xe tăng Pháp Trong những hang đá âm u tại chiến khu Việt Bắc, dưới ánh đèn dầu leo lét, Trần Đại Nghĩa miệt mài với những bản vẽ toán học phức tạp. Thành tựu rực rỡ đầu tiên chính là khẩu súng Bazooka.

Đêm 3/3/1947, tại chùa Trầm (Chương Mỹ, Hà Nội), quả đạn Bazooka đầu tiên do Việt Nam chế tạo đã xuyên thủng xe tăng quân Pháp, khiến kẻ thù bàng hoàng. Chúng không thể tin rằng giữa rừng sâu, người Việt lại có thể chế tạo được loại vũ khí xuyên thủng lớp thép dày mà ngay cả nhiều nước tiên tiến lúc bấy giờ còn đang chật vật nghiên cứu. Sau Bazooka là súng không giật SKZ – nỗi kinh hoàng của các lô cốt bê tông, và sau này là đạn bay đánh phá các mục tiêu tầm xa.

Trí tuệ Việt Nam thắng hỏa lực thực dân Sức mạnh của Trần Đại Nghĩa không chỉ nằm ở những con số, mà nằm ở sự sáng tạo dựa trên thực tế thiếu thốn của nước nhà. Ông đã tận dụng mọi nguồn lực: dùng thuốc nổ từ bom lép của địch, dùng vỏ thép của đường ray xe lửa để đúc súng. Ông không chỉ là một nhà khoa học, mà là một chiến sĩ trên mặt trận kỹ thuật. Những loại vũ khí mang thương hiệu "Made in Viet Bac" đã san bằng khoảng cách về hỏa lực, giúp quân đội ta tự tin tiến vào các chiến dịch lớn, mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu".

Vị anh hùng giản dị và di sản nghìn thu Dù là một đại trí thức, một vị tướng (ông được phong hàm Thiếu tướng năm 1948), nhưng Trần Đại Nghĩa luôn sống cuộc đời vô cùng giản dị. Những người từng làm việc với ông kể lại rằng, ông có thể ngồi lỳ hàng giờ bên đống tài liệu, ăn cơm nắm muối vừng nhưng đầu óc luôn bay bổng với những công thức hóa học, vật lý đỉnh cao.

Hòa bình lập lại, ông tiếp tục cống hiến cho nền khoa học nước nhà với tư cách là Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam. Ông chính là người đặt nền móng cho ngành du hành vũ trụ và nghiên cứu tên lửa của nước ta sau này.

Kết luận: Ngọn đuốc cho thế hệ trẻ Giáo sư Trần Đại Nghĩa qua đời năm 1997, nhưng cuộc đời ông vẫn là một pho sử vàng về lòng yêu nước. Ông đã chứng minh rằng: Khi trí tuệ đi đôi với lòng tận hiến cho dân tộc, không có khó khăn nào là không thể vượt qua, không có pháo đài nào là không thể công phá.

Viết về ông, chúng ta không chỉ tri ân một nhà khoa học lỗi lạc, mà còn nhắc nhở bản thân về trách nhiệm của người trí thức đối với vận mệnh quốc gia. Tên ông hôm nay được đặt cho những ngôi trường chuyên lớp chọn, những con phố sầm uất, như một lời khẳng định: Đại Nghĩa - Vì nghĩa lớn mà cống hiến trọn đời.