"Ông vua vũ khí"

Dưới đây là câu chuyện về Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, được tái hiện qua lời kể đầy bồi hồi của ông Nguyễn Danh Ngôn – một cựu chiến binh, nguyên là chiến sĩ quân giới năm xưa tại chiến khu ATK Bắc Kạn, người đã may mắn được sống và làm việc bên cạnh "ông vua vũ khí".

NGỌN LỬA TRONG HANG SÂU: KÝ ỨC VỀ ANH CẢ TRẦN ĐẠI NGHĨA

Mỗi lần nhìn những khí tài quân sự hiện đại của quân đội ta bây giờ, nước mắt tôi lại chực trào ra. Đầu óc tôi lại quay về cái thuở năm 1947, giữa rừng già Bắc Kạn hoang vu, đói cơm rách áo. Ngày đó, giặc Pháp cậy xe tăng, lô cốt kiên cố mở các trận càn quét, còn anh em quân giới chúng tôi thì chỉ có đôi bàn tay trắng và một ý chí sắt đá. Nhưng chúng tôi có một ngọn đuốc soi đường – đó là anh Trần Đại Nghĩa, người mà tụi tôi vẫn kính trọng gọi là "Anh Cả".

Tôi còn nhớ như in ngày đầu tiên anh Nghĩa được Bác Hồ đưa về chiến khu. Nghe anh em khấp khởi truyền tai nhau, ông này là kỹ sư giỏi bên Pháp, lương mỗi tháng mấy chục cây vàng, được ở nhà lầu xe hơi mà dám bỏ hết để theo Bác về rừng chịu khổ.

Lúc mới gặp, tôi sững sờ lắm. Anh Nghĩa trông thư sinh, đeo cặp kính cận dày cộp, mặc bộ quần áo nâu sờn rách, chân đi dép cao su như tụi tôi. Đêm đêm, trong gian lán tre nứa dột nát, dưới ánh đèn dầu lạc tù mù, anh ngồi lọt thỏm giữa đống tài liệu tiếng nước ngoài dày cộp. Muỗi rừng hoành hành, sương muối buốt thấu xương, anh vừa gãi những nốt ghẻ ruồi, vừa bấm hột tính toán từng con số. Có những ngày hết gạo, anh cùng anh em ăn củ mài, củ sắn luộc ròng rã, nhưng tuyệt nhiên chưa bao giờ nghe anh than thở một lời. Anh bảo: “Đồng bào mình đang đổ máu ngoài kia, mình chịu khổ chút có thấm tháp gì”.

Năm 1947, xe tăng bọc thép của Pháp là nỗi ác mộng đối với bộ đội ta. Súng trường bắn vô chỉ nghe "beng beng" rồi nảy ra, tụi nó nghênh ngang đốt phá. Anh Nghĩa đau đáu lắm, anh quyết tâm phải làm ra bằng được súng diệt xe tăng dựa trên nguyên lý súng Bazooka của Mỹ.

Tôi là người được giao nhiệm vụ phụ tá và bảo vệ anh trong đêm thử nghiệm quả đạn đầu tiên bên bờ suối. Trời tối đen như mực, rừng thiêng nước độc vắng ngắt. Anh Nghĩa cẩn thận tự tay nhồi từng liều thuốc phóng. Gương mặt anh lúc đó căng thẳng, mồ hôi hột rịn ra trên trán.

Khi khẩu súng thô sơ được gá vào bệ, anh Nghĩa ra hiệu cho tôi lùi lại phía sau tảng đá lớn. Anh châm lửa ngòi nổ.

“ẦM!!!”

Một vệt lửa đuôi dài chói lòa xé toạc màn đêm đen kịt của rừng già, lao thẳng vào tấm thép dày mục tiêu. Tiếng nổ lớn vang dội cả một góc rừng, khói thuốc súng khét lẹt trùm lên tất cả. Tôi hốt hoảng lao ra khỏi chỗ nấp, hét lớn: “Anh Cả ơi! Anh có sao không?”.

Khói tan dần, tôi thấy anh Nghĩa đứng đó, mặt mũi, quần áo bị ám khói đen thui, lông mày bị sém một mảng. Nhưng đôi mắt sau cặp kính cận của anh thì rực sáng lên như hai đốm lửa. Anh ôm chầm lấy tôi, cười ha hả: “Thành công rồi Ngôn ơi! Thép thủng rồi! Thép dày mấy phân cũng thủng rồi!”. Hai anh em tụi tôi ôm nhau khóc nức nở giữa rừng.

Chỉ vài tuần sau đó, những quả đạn Bazooka do anh Nghĩa chế tạo được đưa thẳng ra mặt trận Chùa Trầm. Hôm đó, tôi đi theo cánh quân tiên phong. Khi chiếc xe tăng Pháp hung hăng dẫn đầu đội hình, chiến sĩ ta vác khẩu Bazooka ra, ngắm bắn. Một tiếng "đoàng", chiếc xe tăng kiên cố nổ tung, bùng cháy ngùn ngụt như một đống củi khô. Thề có đất trời, tụi tôi hò reo vang cả thung lũng, giặc Pháp hoảng loạn tháo chạy. Cái huyền thoại "xe tăng bất khả chiến bại" bị đập tan từ đó.

Chưa dừng lại, sau này tôi lại được chứng kiến anh Nghĩa thức trắng bao đêm để chế ra súng không giật SKZ. Những bức tường đồn bốt bê tông cốt thép của Pháp dày cả mét, trước đây ta phải ôm bộc phá liều chết lao vào, thì nay chỉ cần một quả đạn SKZ của anh Nghĩa là đổ sập thành bình địa. Tướng tá Pháp hoang mang tột độ, tụi nó không thể ngờ trong những hang đá ẩm ướt ở Việt Bắc lại có một bộ óc thiên tài chế tạo ra thứ vũ khí làm đảo lộn cả cục diện chiến tranh.

Giờ đây, Anh Cả Trần Đại Nghĩa đã đi vào cõi vĩnh hằng, tôi cũng đã là ông lão da mồi tóc bạc. Nhưng mỗi lần nhớ lại, tôi vẫn nhìn thấy hình ảnh người kỹ sư vĩ đại ấy đứng giữa làn khói súng đen kịt, cười rạng rỡ bên bờ suối vắng. "Hoa lửa" từ trí tuệ của anh không chỉ thiêu cháy vũ khí tối tân của giặc, mà nó đã thắp lên ngọn lửa tự tin, tự lực tự cường cho cả một dân tộc áo vải đứng lên giành độc lập