Ông vua vũ khí - Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tên khai sinh làPhạm Quang Lễ. Bí danhlàTrần Đại Nghĩa (do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt năm 1946). Ôngsinh ngày13/9/1913 và mất ngày 9/8/1997. Quê quán tạixã Hòa Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long.

Ông là một trí thức uyên bác với bằng kỹ sư và cử nhân tại các trường đại học danh tiếng ở Pháp (Đại học Sorbonne, Cầu đường, Điện, Hàng không...). Trong suốt 11 năm học tập và làm việc tại Pháp và Đức, Phạm Quang Lễ không chỉ học để lấy bằng cấp. Ông âm thầm thu thập, nghiên cứu hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí, thuốc nổ – những thứ vốn là "cấm kỵ" đối với người dân thuộc địa – với một mục tiêu duy nhất là đem kiến thức về giúp nước.

Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, ông đã từ bỏ mức lương tương đương 22 lượng vàng mỗi tháng tại một tập đoàn hàng không Pháp để theo Bác về nước kháng chiến. Tại chiến khu Việt Bắc thiếu thốn đủ đường, ông cùng các cộng sự đã chế tạo thành công súng Bazooka, súng không giật SKZ, bom bay... Những vũ khí này đã làm quân đội Pháp kinh hồn bạt vía, phá tan ưu thế xe tăng và lô cốt kiên cố của địch.

Sau chiến tranh, ông giữ nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Công Thương, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, và là Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam.

Ông là minh chứng sống cho việc "học không bao giờ là đủ". Khi chế tạo Bazooka, ông không có bản vẽ gốc, chỉ dựa trên kiến thức tích lũy và những thử nghiệm thực tế đau đớn.

Dù là một Thiếu tướng, một Viện sĩ tầm cỡ quốc tế, Trần Đại Nghĩa luôn sống một cuộc đời giản đơn, hòa đồng. Ông luôn coi thành công của mình là công lao của tập thể, của nhân dân. Ông luôn khuyến khích thế hệ trẻ phải dám nghĩ, dám làm và dám dấn thân vào những lĩnh vực mới, khó khăn. Sự kiên trì của ông trong việc thử nghiệm thuốc nổ (đã có lần suýt mất mạng) là bài học về lòng quả cảm trong nghiên cứu khoa học.