Ông Y Bang Liêng Hót - Những gùi đạn qua lối mòn Đắk Phơi

Với người dân Đắk Phơi, chiến tranh không phải chuyện xa xôi. Nó đi qua từng bếp lửa, từng rẫy sắn, từng con suối, từng lối mòn trong rừng. Trước năm 1954, vùng đất này có tên là Tông Brung, nơi cư trú lâu đời của đồng bào M’nông Gar. Đến giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, khi địch tăng cường đánh phá Krông Bông và Lắk, Đắk Phơi được chọn làm Khu căn cứ cách mạng H10 của huyện Lắk cũ, trở thành “lá chắn thép” bảo vệ cán bộ và phong trào cách mạng của tỉnh.

Ông Y Thân Long Dưng, người buôn Pai Ar, nhớ rất rõ những năm 1967–1968. Đó là thời điểm Mỹ - ngụy mở nhiều cuộc càn quét, tìm cách bóp nghẹt phong trào cách mạng. Ban ngày, người dân nhìn thấy máy bay, nghe tiếng súng, lo địch lùng sục vào buôn. Ban đêm, nhiều gia đình lại lặng lẽ che chở cán bộ, giấu người bị truy lùng, đưa cơm nước, thuốc men hoặc báo tin khi có biến động. Giữa lằn ranh sinh tử, đồng bào vẫn giữ niềm tin với cách mạng.

Lớn lên trong khung cảnh ấy, ông Y Bang Liêng Hót không thể quên năm 1972. Khi ấy, ông cùng nhiều thanh niên trai tráng trong buôn ngày đêm gùi đạn dược, tiếp tế lương thực cho bộ đội tại quận Lạc Thiện. Công việc tưởng như chỉ là gùi hàng, nhưng mỗi chuyến đi đều đầy hiểm nguy. Địch kiểm soát gắt gao. Muốn tránh tai mắt, họ phải men theo lối mòn, khe suối, đi từ lúc mờ sáng hoặc chập choạng tối. Có khi vừa đặt chân xuống lòng suối đã phải dừng lại nghe ngóng. Có khi đi qua một khoảng rừng trống phải cúi thật thấp, bước thật nhanh, không để lộ dấu vết.

Trên lưng họ là đạn, gạo, muối, thực phẩm. Nhưng thực ra, họ đang gùi cả hy vọng của chiến trường. Một gùi đạn đến nơi đúng lúc có thể giúp bộ đội giữ trận địa. Một ít gạo, ít sắn, ít củ khoai có thể giúp đơn vị cầm cự qua những ngày bị cắt tiếp tế. Vì vậy, dù đường xa, vai đau, chân mỏi, người dân Đắk Phơi vẫn đi. Họ hiểu rằng nếu bộ đội đói, cách mạng khó đứng vững; nếu đường tiếp tế bị đứt, căn cứ sẽ bị cô lập.

Không chỉ nam giới tham gia. Phụ nữ Đắk Phơi cũng vào rừng vót chông, đào hầm. Những bàn tay quen giã gạo, địu con, lên rẫy nay lại vót từng cây chông, đào từng hố bí mật. Có người vừa lo con nhỏ, vừa lo che giấu cán bộ. Có người bữa ăn chỉ có củ sắn, củ khoai trên nương rẫy, nhưng vẫn sẵn lòng nhường phần tốt hơn cho bộ đội. Trong chiến tranh, sự hy sinh không phải lúc nào cũng hiện ra trong những trận đánh lớn. Có khi nó nằm trong một bữa ăn bớt lại, trong một gùi hàng đi qua lối mòn, trong một căn hầm đào vội dưới tán rừng.

Đắk Phơi vì vậy không chỉ là địa danh. Đó là ký ức về một cộng đồng đã biến mỗi gốc cây, ngọn núi thành chiến lũy. Người dân không có nhiều vũ khí hiện đại, nhưng có lòng tin. Họ biết sợ bom đạn, biết lo cho con cái, biết đau khi người thân hy sinh. Nhưng họ vẫn chọn đứng về phía cách mạng, vì tin rằng chỉ có như vậy buôn làng mới có ngày yên.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đắk Phơi được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu ấy không chỉ dành cho một người, mà dành cho cả một vùng đất. Trong đó có những người như Y Bang Liêng Hót, Y Thân Long Dưng và rất nhiều người dân không được ghi tên cụ thể: người gùi đạn, người đào hầm, người vót chông, người canh đường, người giấu cán bộ, người nhường củ sắn cuối cùng cho bộ đội.

Câu chuyện “Những gùi đạn qua lối mòn Đắk Phơi” nhắc rằng lịch sử Đắk Lắk không chỉ được làm nên ở Buôn Ma Thuột hay các trận đánh lớn. Lịch sử ấy còn đi qua những lối mòn rất nhỏ trong rừng Đắk Phơi, nơi có những người dân M’nông lặng lẽ gùi đạn, gùi gạo, giữ căn cứ, giữ niềm tin và góp phần làm nên ngày toàn thắng.

Dựa trên bài về vùng “đất lửa” Đắk Phơi, trong đó nguồn nêu Đắk Phơi là Khu căn cứ cách mạng H10 trong kháng chiến chống Mỹ, ông Y Thân Long Dưng kể về giai đoạn càn quét 1967–1968, còn ông Y Bang Liêng Hót sinh năm 1959 kể việc năm 1972 cùng thanh niên trong buôn gùi đạn, tiếp tế lương thực cho bộ đội tại quận Lạc Thiện.