Pác Bó, mùa xuân 1941: Ba mươi năm xa xứ và những bước chân đầu tiên trở về

Bước qua cột mốc

Sáng mùng 2 Tết Tân Tỵ, tức ngày 28/1/1941, sương còn đặc quánh trên những triền núi đá vôi Hà Quảng, Cao Bằng. Gió bấc rét căm căm thốc qua từng khe đá. Một nhóm nhỏ người lặng lẽ men theo con đường mòn sát biên giới, đến một cột mốc đá cũ mang số 108.

Trong nhóm ấy có một người đàn ông gầy, tuổi ngoài năm mươi, mặc bộ áo chàm như người dân tộc miền núi. Đó là Nguyễn Ái Quốc, người đã rời bến Nhà Rồng năm 1911 và gần ba mươi năm sau mới đặt chân trở lại đất Việt. Theo hồi ức của những người cùng đi, Người rất xúc động khi đặt chân về nước.

[image_search: “Cột mốc 108 Pác Bó biên giới Cao Bằng”]

Bối cảnh lúc ấy không hề yên ả. Chiến tranh thế giới thứ hai đang lan rộng. Từ năm 1940, Nhật Bản đã vào Đông Dương, và nhân dân Việt Nam cùng lúc chịu ách thống trị của cả Pháp lẫn Nhật. Người nhận định thời cơ giải phóng dân tộc đang đến gần, và điều cần làm là có một căn cứ ngay sát biên giới để chờ thời.

Căn nhà là một hang đá

Nơi Người chọn làm chỗ ở và làm việc là hang Cốc Bó, một hang đá ẩm lạnh nằm sát một con suối trong veo. Trong hang, Người dựng một chiếc giường bằng cành cây, trải lá khô. Bên ngoài, tảng đá phẳng cạnh suối trở thành chiếc bàn làm việc.

[image_search: “Hang Cốc Bó Pác Bó Cao Bằng”]

Sinh hoạt của Người giản dị đến mức khó tin. Bữa ăn thường là cháo ngô (cháo bẹ) với rau măng rừng. Người lấy bí danh “Già Thu”, còn bà con trong vùng thân mật gọi là “ông Ké”. Người mặc áo chàm, nói chuyện với dân bản, hỏi han mùa màng, rồi dần dần gieo vào lòng họ ý thức về chuyện nước nhà.

Con suối trước hang được Người đặt tên là suối Lê-nin, ngọn núi sừng sững phía đối diện là núi Các Mác. Hai cái tên ấy nay vẫn nằm trên bản đồ du lịch Cao Bằng.

[image_search: “Suối Lê-nin núi Các Mác Pác Bó”]

Những ngày làm việc bên suối

Ngày ở Pác Bó trôi qua trong nhịp độ khắt khe. Theo tư liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh và các hồi ký, Người mở lớp huấn luyện cán bộ, viết tài liệu tuyên truyền, biên soạn và dịch sách. Trong đó có tài liệu lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô, dùng làm giáo trình cho những người làm cách mạng trẻ tuổi. Các cán bộ như Phạm Văn Đồng và Võ Nguyên Giáp cũng từng đến học tập, làm việc với Người trong giai đoạn này.

Tháng 5/1941, tại Khuổi Nặm gần Pác Bó, Người chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám. Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh và đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Từ chiếc nôi núi rừng ấy, phong trào cứu quốc lan dần khắp các tỉnh Việt Bắc.

Dư âm bốn mươi năm sau, tám mươi năm sau

Ngày nay, du khách đến Pác Bó vẫn thấy dòng suối ấy chảy qua, và vẫn thấy những phiến đá phẳng bên bờ. Khung cảnh không còn hoang vu, nhưng mỗi tảng đá, mỗi lối mòn vẫn gợi lại một thời kỳ mà người lãnh đạo cuộc cách mạng sống bằng cháo ngô, làm việc bên suối.