PHÁ XIỀNG XÍCH, ĐẬP PHÁP KHÁNG NHẬT: TIẾNG SẤM THÁNG BA TRÊN ĐỈNH CAO MUÔN
Giữa những ngày tháng Ba năm 1945, khi cái lạnh cuối đông còn bảng lảng trên những tán rừng miền Tây Quảng Ngãi, một bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở đang bao trùm khắp non sông. Dưới gông cùm “một cổ hai tròng” của phát xít Nhật và thực dân Pháp, nỗi căm hờn của người dân Việt Nam đã tích tụ thành những dòng nham thạch chỉ chờ chực phun trào. Và rồi, một tia lửa lịch sử đã xuất hiện, châm ngòi cho một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc: Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ.
Đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945, tiếng súng đảo chính vang lên kinh hoàng tại Hà Nội. Phát xít Nhật nổ súng lật đổ thực dân Pháp trên toàn cõi Đông Dương. Tại mảnh đất Ba Tơ xa xôi, bộ máy cai trị của thực dân Pháp bỗng chốc hoang mang, rệu rã như rắn mất đầu. Ngay trong đêm tối định mệnh ấy, tại Căng an trí Ba Tơ – nơi giam giữ những người con ưu tú của Tổ quốc, các chiến sĩ cộng sản đã thắp lên ngọn lửa của lý tưởng. Nhận định thời cơ ngàn năm có một đã đến, khi kẻ thù cũ vừa ngã xuống và kẻ thù mới chưa kịp vươn vòi bạch tuộc tới vùng cao, Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã ra một quyết định lịch sử: Hành động ngay lập tức!
Chiều ngày 11 tháng 3 năm 1945, một cuộc mít tinh lớn ngụy trang dưới danh nghĩa đón tiếp Tri châu mới được tổ chức tại sân vận động Ba Tơ. Nhưng dưới lớp vỏ bọc ấy là một kế hoạch tác chiến táo bạo. Khi ánh hoàng hôn vừa buông xuống, không gian đại ngàn bỗng rúng động bởi tiếng hô vang dậy đất. Hàng ngàn đồng bào các dân tộc Kinh, Hrê từ khắp các vương bản, mang theo giáo mác, gậy gộc, súng kíp rầm rập đổ về trung tâm huyện lỵ. Tiếng chân đi rầm rập, tiếng hô vang “Sát cánh cùng nhau đánh đuổi ngoại xâm!” làm rung chuyển cả núi rừng.
Trận đánh nổ ra vô cùng chớp nhoáng và oanh liệt. Lực lượng nghĩa quân xung phong như vũ bão, bao vây chặt chẽ Nha kiểm lý và Đồn Ba Tơ. Trước sức mạnh đồng lòng như thác đổ của quân và dân ta, tinh thần binh lính địch hoàn toàn sụp đổ. Chỉ trong một đêm, bộ máy cai trị kéo dài hàng thập kỷ của thực dân phong kiến đã bị đập tan tành. Sáng ngày 12 tháng 3, lá cờ đỏ sao vàng tung bay kiêu hãnh giữa đất trời tự do của Ba Tơ. Chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên trong cả nước chính thức được thành lập, mở ra một kỷ nguyên mới cho vùng đất này.
Cũng chính từ ngọn lửa đêm ấy, Đội du kích Ba Tơ – lực lượng vũ trang tập trung đầu tiên của Đảng tại miền Trung đã chính thức xuất thế dưới chân núi Cao Muôn hùng vĩ. Với lời thề hy sinh vì Tổ quốc, những người chiến sĩ áo vải, chân trần ấy đã trở thành những hạt giống đỏ, nòng cốt cho phong trào cách mạng Liên khu V sau này.
Khởi nghĩa Ba Tơ không chỉ là một chiến thắng quân sự, mà là bài ca hào hùng về tinh thần tự lực cánh sinh, về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tiếng trống Ba Tơ năm ấy đã hòa vào bản hùng ca của cả nước, góp phần thổi bùng lên ngọn lửa Tổng khởi nghĩa Tháng Tám vĩ đại, giành lại độc lập cho giang sơn Việt Nam. Mảnh đất Ba Tơ hôm nay, với những di tích lịch sử như Hang Én, Đồn Ba Tơ, vẫn đứng hiên ngang giữa đất trời như một tượng đài bất tử, nhắc nhở thế hệ mai sau về một thời oanh liệt “gan đồng, dạ sắt” của cha ông.
