Phạm Bân - một lương y đức độ, tài cao

Vào thời Trần, đầu thế kỷ XIV, có ông Phạm Bân (ông ngoại của Hồ Quý Ly), gia đình đời đời làm thuốc ở Thăng Long. Phạm Bân nổi tiếng danh y không chỉ vì chữa bệnh có tài, mà còn vì ông là tiêu biểu cho đạo đức cao đẹp "lương y như từ mẫu" (thầy thuốc như mẹ hiền).

Phạm Bân giữ chức Phán Thái y lệnh - một chức quan ngự y, dưới triều Trần Anh Tông. Hàng ngày ông thường mua trữ các vị thuốc và thóc gạo, để tiện cứu người. Gặp khi có thuốc quý hiếm mà ông không sẵn tiền thì ông gán cả của cải để mua lấy bằng được. Ông còn xây dựng nhiều nhà cửa để cho những con bệnh nghèo khổ đến chữa bệnh và ăn ở. Tương truyền nhà ông Bân thường không bao giờ vắng người nằm, kẻ này ra lại có kẻ khác vào ngay. Có khi con bệnh máu mủ thối tha, ông cũng không ngại, đều tự tay chăm sóc, nuôi dưỡng chu đáo. Gặp thời kỳ có dịch bệnh, ông đã cứu sống hàng ngàn người.

Chữa bệnh giỏi lại nhân từ, nên danh tiếng thầy thuốc Phạm Bân lừng lẫy khắp nơi. Một hôm có người gõ cửa cầu cứu ông đi chữa cho một phụ nữ bị băng huyết rất nguy kịch. Ông vội vàng lật đật đi ngay. Ra đến cửa thì gặp quan hầu của nhà vua triệu ông vào cung, thăm bệnh cho một quý phi bị sốt rét. Ông Bân đã từ chối viên quan hầu để đi cấp cứu cho người đàn bà băng huyết, rồi sẽ vào cung sau. Sứ giả của vua nổi giận trách ông, thì ông nói rằng:

- Tôi vẫn biết như vậy là đắc tội với vua, nhưng biết làm sao được. Nếu tôi không tới ngay thì người đàn bà này sẽ chết, không còn cứu được nữa, cái mạng của tôi nếu nhờ ơn chúa thượng may được khỏi chết, thì chúa thượng có phạt tội gì tôi cũng cam chịu.

Nhờ vậy người đàn bà được cứu thoát. Xong việc, ông vào triều xin chịu tội. Vua Anh Tông giận lắm, nhưng sau khi nghe ông Bân bày tỏ sự thật, lại vui vẻ phán rằng:

- Nhà ngươi thật là lương y, đã giỏi nghề lại có lòng nhân, cứu giúp cho con đỏ của ta, thật xứng đáng với sự trông mong của ta.

Về sau, con cháu Phạm Bân cũng đều kế nghiệp là thầy thuốc giỏi, có đến vài bốn người làm y quan hàm tứ, ngũ phẩm. Người đời khen là "không mai một nghiệp nhà".

          ( Nguyễn Kim Khánh – sưu tầm sách “101 chuyện xưa tích cũ (Việt Nam – Trung     Quốc)”, Đặng Việt Thủy, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, 2005, tr. 161 – 162)