Phẩm chất người lính đã đi qua 4 cuộc chiến tranh

Trinh sát ngoại tuyến với vỏ bọc cán bộ canh nông

Đại tá Nguyễn Thanh Hà được xem là “mỏ” tư liệu sống về Khu ủy Vĩnh Linh, vĩ tuyến 17, tỉnh Quảng Trị và phía Nam sông Bến Hải suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ. “Tôi đang làm Chỉ huy trưởng BĐBP Bình Trị Thiên, năm 1989 chia tách ra 3 tỉnh: Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Quảng Bình, cấp trên muốn tôi ở lại thành phố Huế làm Chỉ huy trưởng BĐBP Thừa Thiên Huế, nhưng tôi xin được ra công tác ở Quảng Trị” - Đại tá Hà tâm sự.

- Lúc đó, bác đã lớn tuổi, cấp trên để bác lại ở sở chỉ huy cũ là đúng đạo nghĩa. Còn bác, chắc có điều gì còn trong sâu thẳm chưa nói ra? - tôi hỏi lại.

- Anh em bộ đội đã theo mình vào sống ra chết, bây giờ để anh em “bơ vơ” ra vùng đất mới, mọi thứ phải làm lại từ đầu, nếu mình ở thành phố phồn hoa, nhìn xót xa lắm. Tôi động viên vợ cùng mang ba lô hành quân theo bộ đội ra thị xã Đông Hà thành lập Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Trị, mới đầu với muôn vàn khó khăn.

Đại tá Nguyễn Thanh Hà sinh năm 1930, trong một gia đình nông dân nghèo ở thôn Vĩnh Lại, xã Triệu Phước, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. 17 tuổi, ông vào dân quân tham gia chiến đấu chống địch càn quét, bảo vệ mùa màng. Năm 20 tuổi, ông được kết nạp Đảng, rút về công tác ở Huyện đội Triệu Phong. “Trận chống càn tháng 5/1953, tôi đã leo lên xe tăng quân Pháp, ném lựu đạn vào trong xe, tiêu diệt cả tổ lái. Trận đó, tôi được ra Quân khu 4 dự tuyên dương. Cuối tháng 7/1954, tôi được điều động ra huyện Vĩnh Linh thành lập Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến đầu tiên, cấp trên phân công làm Ủy viên Chỉ huy Trung đội trinh sát phía Đông, từ cầu Hiền Lương về đến Cửa Tùng” - Đại tá Hà tóm lược giai đoạn đầu hoạt động cách mạng.

Vĩ tuyến 17 (sông Bến Hải) là giới tuyến tạm thời phân chia đất nước ta ra hai miền Nam Bắc, chờ hai năm sau, Tổng tuyển cử thống nhất nước nhà. Lúc đầu, hai bờ Nam Bắc đều thực thi nghiêm chỉnh Hiệp định Genève. Dọc theo hai bên bờ sông Bến Hải là khu phi quân sự, chỉ có 100 cán bộ, chiến sĩ biên chế ở các đồn Công an giới tuyến dọc theo bờ Bắc. Bờ Nam có 100 cảnh sát ngụy ra làm nhiệm vụ giới tuyến, có các tổ chức quốc tế giám sát việc hai bên thực thi hiệp định.

“Ta biết rõ mười mươi Chính phủ Mỹ đứng đằng sau chính quyền ngụy Ngô Đình Diệm sẽ phá bỏ Hiệp định Genève. Đại bộ phận trinh sát ngoại biên chúng tôi phải cải trang nhiều dạng để xâm nhập vào khu phi quân sự, nắm bắt thông tin, xây dựng mạng lưới tình báo ở bờ Nam. Hồi đó, trinh sát ăn lương “cổng sau”, nghĩa là không mang quân phục, chuyên ở bên ngoài doanh trại, với vỏ bọc cán bộ canh nông của Ban thống nhất. Nếu có về họp hành gì đó thì đi cổng sau. Khi sang bờ Nam hoạt động, tuyệt đối không có thứ gì trên người liên quan đến miền Bắc” - Đại tá Hà kể tiếp.

Tấm lòng của lính trinh sát

Vì ăn lương “cổng sau”, cần có chỗ để hoạt động bí mật, vợ chồng Đại tá Hà đã tằn tiện lắm mới mua được cái nhà nhỏ ở thị trấn Hồ Xá (Vĩnh Linh), trở thành nơi cho các cán bộ trinh sát hoạt động. “Ông Trương Đình Phương (quê ở Quảng Bình) từ ngoài Bắc vô làm trinh sát ở lại trong nhà tôi, thi thoảng có thêm vài người đến nói chuyện thì thầm, to nhỏ với nhau. Có lúc, cả mấy ông đi đâu biệt tăm thời gian, rồi quay lại. Tôi nói với hàng xóm, ông Phương là cậu em ở quê, mấy người khác cũng ở quê lên chơi. Chẳng ai biết mấy ông đó đang hoạt động tình báo hai bờ Nam Bắc” - bà Lương Thị Mai (vợ Đại tá Hà) xen vào câu chuyện.

Dưới sự chỉ huy của trinh sát Nguyễn Thanh Hà, nhiều cụm, mạng lưới tình báo đã được xây dựng, hoạt động từ bờ Nam sông Bến Hải vào đến thị xã Đông Hà. Có được mạng lưới tình báo, Công an nhân dân vũ trang Vĩnh Linh liên tục tổ chức những trận đánh phá cụm đài phát thanh ở đồn cảnh sát ngụy, diệt tên thiếu tá tình báo Mỹ đội lốt nhà hoạt động Tin lành ở ấp Ba Trăng... Ngoài ra, cùng với lực lượng địa phương chiến đấu bảo vệ nhân dân.

Đại tá Hà nhớ như in những lần chính quyền địa phương nhờ đi đánh trận: “Hồi đó, nhờ nhau đi đánh giặc dễ lắm. Anh Giao, Bí thư Huyện ủy Cam Lộ hỏi tôi: Tối nay, quân của anh Hà có rảnh không?. Tôi trả lời: Anh em mới đi nắm tình hình cả đêm đang nghỉ. Anh Giao nói thẳng: Vậy, nhờ mấy anh đi phá cho cái cầu.... Rồi anh em chúng tôi đi nghiên cứu địa hình, ôm hàng chục cân thuốc nổ đi phá cầu. Chiến tranh loạn lạc, thấy đánh được là đánh, giúp đỡ nhau bằng xương, bằng máu, chẳng tính toán thiệt hơn gì".

Hoàn thành nhiệm vụ đánh Mỹ, xảy ra chiến tranh biên giới phía Nam và phía Bắc, đồng chí Nguyễn Thanh Hà được giao nhiệm vụ làm Trưởng phòng Quân báo (Bộ Tư lệnh BĐBP), tiếp tục lặn lội khắp mọi ngõ ngách biên giới. “Tôi đã trải qua 4 cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, chứng kiến rất nhiều chiến sĩ anh dũng hy sinh để cho đất nước yên bình phát triển. Lúc giữ cương vị Chỉ huy trưởng BĐBP tỉnh Bình Trị Thiên, rồi tỉnh Quảng Trị, tôi luôn đau đáu phải tìm mọi cách xây dựng đồn, trạm Biên phòng ở nơi biên cương xa xôi, thành “pháo đài” kiên cố, cùng với nhân dân bảo vệ an ninh biên giới, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống đồng bào các dân tộc ở vùng biên giới” - Đại tá Hà tâm sự.