Những người lính trở về và những năm tháng không ngừng cống hiến
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với những người từng khoác lên mình màu xanh áo lính, ký ức về những năm tháng chiến đấu vẫn chưa bao giờ phai nhạt. Họ đã từng đi qua những chiến trường khốc liệt, đối mặt với bom đạn và mất mát, rồi trở về với cuộc sống đời thường. Thế nhưng, với nhiều cựu chiến binh, trở về không có nghĩa là ngừng cống hiến.
Từ chiến trường Điện Biên Phủ đến Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Tà Cơn, Đường 9 - Nam Lào, rồi những năm tháng bảo vệ biên giới, những người lính ấy đã dành phần tuổi trẻ đẹp nhất cho Tổ quốc. Khi hòa bình lập lại, họ tiếp tục góp sức xây dựng quê hương bằng những công việc bình dị nhưng đầy trách nhiệm.
Người lính đi qua nhiều chiến trường
Trong số những cựu chiến binh tiêu biểu, Phùng Văn Khầu là một gương mặt đặc biệt. Hơn 40 năm trong quân ngũ, ông đã có mặt tại nhiều chiến trường ác liệt của các cuộc kháng chiến và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.
Từ Điện Biên Phủ, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế đến Tà Cơn, Đường 9 - Nam Lào và cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968, người chiến sĩ ấy đã cùng đồng đội trải qua vô vàn gian khổ. Những năm tháng chiến đấu đã tôi luyện ở ông bản lĩnh, ý chí và tinh thần không khuất phục trước khó khăn.
Phùng Văn Khầu từng năm lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và được Người tặng Huy hiệu Chiến sĩ Điện Biên. Với những thành tích trong chiến đấu và quá trình phục vụ quân đội, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Nhưng điều đáng quý là sau khi rời quân ngũ, người lính ấy vẫn không coi mình đã hoàn thành mọi trách nhiệm với xã hội.
Từ chiến đấu ngoài mặt trận đến đấu tranh với tiêu cực
Sau hơn bốn thập niên phục vụ trong quân đội, Phùng Văn Khầu trở về đời thường. Thay vì nghỉ ngơi hoàn toàn, ông tiếp tục tham gia các hoạt động tại địa phương và dành nhiều tâm huyết cho công cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực.
Đối với ông, cuộc đấu tranh trong thời bình cũng đòi hỏi sự kiên trì, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Ông từng nhiều lần tự mình tìm hiểu hồ sơ, thu thập tài liệu, làm rõ những dấu hiệu sai phạm và trực tiếp báo cáo với các cơ quan có thẩm quyền.
Những công việc ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có những vụ việc phải mất nhiều thời gian điều tra, xác minh mới có thể làm sáng tỏ. Nhưng phẩm chất của người lính năm xưa vẫn được ông giữ nguyên: đã nhận nhiệm vụ thì kiên trì theo đuổi đến cùng.
Người lính trở thành người thầy
Không chỉ tham gia công tác xã hội, Phùng Văn Khầu còn dành sự quan tâm đặc biệt cho thế hệ trẻ.
Trong gia đình, ông chú trọng nuôi dạy con cháu; tại địa phương, ông thường xuyên động viên thanh thiếu niên sống có trách nhiệm, chăm chỉ học tập và rèn luyện. Đặc biệt, ông còn mở lớp dạy toán miễn phí cho học sinh trong khu vực.
Công việc tưởng như rất bình dị ấy lại thể hiện một cách sâu sắc hình ảnh người cựu chiến binh trong thời bình: không còn cầm súng, nhưng vẫn tiếp tục truyền lại những giá trị mà mình đã học được trong những năm tháng quân ngũ.
Từ người lính đến người viết sử
Một hình ảnh khác cũng rất đáng trân trọng là Đại tá, Tiến sĩ sử học Nguyễn Văn Khoan.
Ông quê ở Hương Thủy, Thừa Thiên - Huế, đã có khoảng 40 năm chiến đấu và phục vụ trong quân đội. Sau khi nghỉ hưu, ông dành phần lớn thời gian cho nghiên cứu lịch sử, đặc biệt là cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nguyễn Văn Khoan từng tham gia nghiên cứu, biên soạn nhiều công trình quan trọng như Hồ Chí Minh toàn tập, Tiểu sử khoa học Hồ Chí Minh và Hồ Chí Minh biên niên tiểu sử. Ông còn viết hàng chục đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng, thông tin liên lạc, giao thông vận tải, giáo dục và nhiều chủ đề lịch sử khác.
Điều đặc biệt ở người cựu chiến binh này là dù tuổi cao và sức khỏe giảm sút, ông vẫn không ngừng học tập. Sau khi phải phẫu thuật mắt, ông tiếp tục nghiên cứu lịch sử, sử dụng cả tiếng Nga và tiếng Pháp để tìm hiểu văn hóa, lịch sử các nước.
Những trang sách ông viết không chỉ là kết quả của nghiên cứu mà còn là sự tiếp nối ký ức của một thế hệ từng trực tiếp sống trong những năm tháng lịch sử quan trọng của đất nước.
Người lính không ngần ngại cứu người
Tinh thần của người lính còn được thể hiện trong những hành động rất đời thường.
Năm 2008, cựu chiến binh Đàm Văn Tuyên, khi đang dọn dẹp phía sau nhà ven sông Hồng, phát hiện một người đàn ông đang chới với giữa dòng nước.
Không chần chừ, ông vượt qua khu vực đầy cành tre gai rồi lao xuống sông, bơi ngược dòng để tiếp cận người gặp nạn. Sau khi đưa nạn nhân lên khỏi mặt nước, ông cùng mọi người đưa người này đến Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cấp cứu.
Đàm Văn Tuyên khi ấy đã là một thương binh, nhưng trước tình huống nguy hiểm, bản năng của người từng trải qua quân ngũ lại khiến ông hành động nhanh chóng.
Không có tiếng súng, không có chiến hào, nhưng hành động ấy vẫn cho thấy một phẩm chất quen thuộc của người lính: thấy người khác gặp nguy hiểm thì không thể đứng ngoài.
Kiên trì giúp một người trở lại cuộc sống
Ở Gia Lâm, cựu chiến binh Nguyễn Huy Chín lại lựa chọn một cách cống hiến khác: giúp đỡ những người mắc vào tệ nạn ma túy trở về với cuộc sống bình thường.
Khi biết Nguyễn Bá Toàn, một thanh niên trong địa phương, nghiện ma túy, ông chủ động tiếp cận gia đình và người nghiện để tìm hiểu hoàn cảnh, tâm tư và nguyên nhân.
Không chỉ động viên một lần, ông kiên trì đến gia đình từ hai đến bốn lần mỗi tháng. Khi thì ông gặp người thân, lúc lại trực tiếp trò chuyện với Toàn, quan sát từng thay đổi nhỏ để động viên khi có tiến bộ và nhắc nhở khi có dấu hiệu quay lại con đường cũ.
Sau khi Toàn cai nghiện, thử thách vẫn chưa kết thúc. Nguyễn Huy Chín tiếp tục cùng gia đình giúp anh tránh xa những mối quan hệ xấu, đồng thời tìm việc làm ổn định.
Sau bốn năm kiên trì đồng hành, Toàn đã có những chuyển biến tích cực và được đưa ra khỏi diện quản lý.
Đó là một công việc không có huy chương hay tiếng vỗ tay trên chiến trường. Nhưng với người cựu chiến binh, giúp một con người làm lại cuộc đời cũng là một cách bảo vệ cộng đồng.
Giữ lửa truyền thống trong gia đình
Câu chuyện về cựu chiến binh Nguyễn Huy Minh lại cho thấy một phương diện khác của việc tiếp nối truyền thống.
Nhập ngũ năm 1978, ông từng là Thiếu úy, trực tiếp chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ trên chiến trường K. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông chuyển ngành về Nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo rồi nghỉ chế độ, tiếp tục tham gia công tác tại địa phương.
Không chỉ bản thân ông tích cực tham gia hoạt động cộng đồng, gia đình ông cũng là một gia đình tiêu biểu. Vợ ông tham gia công tác phụ nữ, khuyến học; các con tích cực học tập và hoạt động Đoàn, nhiều năm đạt thành tích tốt.
Đặc biệt, cả gia đình từng tham gia hội thi kể chuyện về tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh tại khu dân cư. Mỗi người kể một câu chuyện, nhưng cùng chung một tình cảm đối với vị lãnh tụ và những giá trị mà thế hệ cha anh đã gìn giữ.
Người lính trở về nhưng không rời khỏi trách nhiệm
Những câu chuyện về Phùng Văn Khầu, Nguyễn Văn Khoan, Đàm Văn Tuyên, Nguyễn Huy Chín và Nguyễn Huy Minh cho thấy một điểm chung: chiến tranh có thể kết thúc, nhưng tinh thần trách nhiệm của người lính không kết thúc theo tiếng súng.
Họ đã từng chiến đấu ở những chiến trường khốc liệt. Có người trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, có người dành phần đời còn lại để nghiên cứu lịch sử, có người cứu người giữa dòng nước, có người kiên trì giúp người nghiện trở lại cuộc sống và cũng có người tiếp tục vun đắp truyền thống ngay trong gia đình, khu dân cư.
Mỗi người một hoàn cảnh, một cách cống hiến, nhưng phía sau tất cả vẫn là phẩm chất được hình thành từ những năm tháng quân ngũ: kỷ luật, trách nhiệm, lòng nhân ái và tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.
Thế hệ hôm nay có thể không còn phải bước vào những trận chiến như cha anh ngày trước. Nhưng những câu chuyện của các cựu chiến binh vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt: hòa bình không chỉ là thành quả cần được ghi nhớ, mà còn là trách nhiệm cần được gìn giữ.
Những người lính năm xưa đã đi qua chiến tranh và trở về. Họ tiếp tục sống, làm việc và cống hiến theo cách của mình, để màu xanh áo lính không chỉ tồn tại trong ký ức về chiến trường mà còn hiện diện trong từng việc làm có ích cho cộng đồng.
