PHẠM GIA TRIỆU – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO PHẪU THUẬT THẦN KINH QUÂN ĐỘI

Phạm Gia Triệu sinh ngày 15-1-1918 tại làng Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, trong một gia đình có truyền thống Nho học. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông được người thân nuôi dưỡng, vừa học vừa làm để tiếp tục con đường học vấn. Sau khi hoàn thành bậc Tú tài tại Hà Nội, ông theo học Trường Đại học Y Hà Nội, bắt đầu hành trình trở thành một trong những bác sĩ quân y tiêu biểu của Việt Nam.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi đang là bác sĩ trẻ, Phạm Gia Triệu tình nguyện nhập ngũ vào ngành quân y. Tháng 11-1945, ông được giao làm Trưởng ban Quân y Đông Triều, trực tiếp tổ chức cứu chữa thương bệnh binh trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.

Không chỉ chữa bệnh, ông còn tham gia đào tạo cán bộ y tế cho quân đội. Năm 1949, ông làm Hiệu trưởng Trường Y tá Trưởng, đồng thời phụ trách cơ sở thực hành và giảng dạy tại Trường Quân y sĩ. Trong điều kiện chiến tranh thiếu thốn thuốc men, dụng cụ và nhân lực, những người thầy thuốc như Phạm Gia Triệu vừa phải cứu người, vừa xây dựng một hệ thống quân y đủ sức phục vụ chiến trường.

Năm 1950, ông được giao làm Đội trưởng Đội điều trị, phục vụ trận Đông Khê và Chiến dịch Biên giới. Những đóng góp của ông trong công tác cứu chữa thương binh được ghi nhận; sau chiến dịch, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và tặng thưởng.

Đầu năm 1954, Phạm Gia Triệu lại lên đường cùng Đội điều trị 1 phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Giữa chiến trường khốc liệt, người bác sĩ phải làm việc liên tục, nhiều khi ngay trong điều kiện thiếu thốn ánh sáng và thiết bị. Mỗi ca cứu sống một thương binh là thêm một người lính có cơ hội trở về.

Sau hòa bình, Phạm Gia Triệu được cử sang Liên Xô học chuyên ngành phẫu thuật thần kinh. Năm 1961, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa về một bệnh lý não phức tạp.

Trở về nước, ông được bổ nhiệm làm Viện phó Ngoại khoa Viện Quân y 108, đồng thời phụ trách giảng dạy chuyên ngành ngoại khoa. Năm 1963, ông xuất bản cuốn “Chấn thương thần kinh”, được xem là một trong những tài liệu chuyên ngành phẫu thuật thần kinh đầu tiên của Việt Nam.

Từ đây, Phạm Gia Triệu dành nhiều năm nghiên cứu các vấn đề u não, chấn thương sọ não, tổn thương cột sống và bệnh lý mạch máu não. Ông góp phần xây dựng đội ngũ bác sĩ phẫu thuật thần kinh cho quân đội, hình thành một chuyên ngành mà trước đó Việt Nam còn rất thiếu kinh nghiệm và cơ sở kỹ thuật.

Ngày 1-1-1967, khi đang mang quân hàm Thượng tá, Phạm Gia Triệu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được xem là một trong những bác sĩ quân y đầu tiên, và theo tư liệu được cung cấp là bác sĩ quân y Việt Nam đầu tiên, được trao danh hiệu này.

Năm 1975, trong những ngày cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông trực tiếp tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh và tiếp quản Tổng Y viện Cộng Hòa, sau này là Bệnh viện Quân y 175.

Sau ngày đất nước thống nhất, Phạm Gia Triệu tiếp tục cống hiến cho ngành y. Ông là Đại biểu Quốc hội khóa VI, được phong hàm Giáo sư, sau này mang quân hàm Thiếu tướng, trở thành chuyên gia đầu ngành về phẫu thuật thần kinh và được trao danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân năm 1989.

Ngày 13-6-1990, Giáo sư, Thiếu tướng, bác sĩ Phạm Gia Triệu qua đời.

Cuộc đời ông là một hành trình đặc biệt: từ người sinh viên y khoa mồ côi cha mẹ, người bác sĩ quân y giữa chiến trường Đông Khê và Điện Biên Phủ, đến nhà khoa học góp phần xây dựng ngành phẫu thuật thần kinh quân đội Việt Nam.

Với Phạm Gia Triệu, chiến đấu không chỉ là cầm súng. Trên mặt trận của người thầy thuốc, mỗi sinh mạng được cứu, mỗi kỹ thuật được hoàn thiện và mỗi thế hệ bác sĩ được đào tạo cũng là một chiến công.