PHẠM GIA TRIỆU – NGƯỜI THẦY THUỐC GIỮA HAI MÙA LỬA ĐẠN

Trong những năm tháng lịch sử đầy biến động của dân tộc, có những người cầm súng trực tiếp chiến đấu nơi chiến trường, lấy lòng dũng cảm và ý chí kiên cường để bảo vệ từng tấc đất quê hương. Nhưng cũng có những người khoác trên mình chiếc áo blouse trắng, mang theo túi thuốc, những dụng cụ y tế đơn sơ và đôi bàn tay của người thầy thuốc để bước vào nơi bom đạn ác liệt nhất. Họ không trực tiếp nổ súng, nhưng cuộc chiến đấu của họ cũng là một cuộc chiến với thời gian, với bệnh tật, với những vết thương và với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.

Giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng, Thầy thuốc Nhân dân Phạm Gia Triệu là một con người như thế. Ông thuộc lớp trí thức đầu tiên của nền y học cách mạng Việt Nam, một bác sĩ trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến, người có nhiều đóng góp trong việc xây dựng ngành phẫu thuật thần kinh và quân y nước nhà. Ông cũng là một trong những bác sĩ quân y đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về cuộc đời Phạm Gia Triệu là câu chuyện về một người thầy thuốc đã đi qua những năm tháng gian khổ nhất của dân tộc. Từ một chàng sinh viên nghèo bước vào giảng đường y khoa trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã lựa chọn con đường đến với cách mạng, với quân đội và với những chiến trường khốc liệt. Trên hành trình ấy, đôi bàn tay vốn được đào tạo để chữa bệnh đã trở thành biểu tượng của một tinh thần không lùi bước trước gian nguy.

Phạm Gia Triệu sinh năm 1918, tại làng Hành Thiện, một vùng quê giàu truyền thống hiếu học thuộc Nam Định. Đó là vùng đất nhỏ ven sông, nơi những mái nhà cổ và những nếp sống làng quê đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ con người trưởng thành bằng sự cần cù và khát vọng học hành.

Tuổi thơ của cậu bé Phạm Gia Triệu không trải qua trong sự đủ đầy. Gia đình không giàu có, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Nhưng trong ngôi làng ấy, việc học luôn được coi trọng. Người dân có thể nghèo về vật chất, nhưng không muốn con cháu nghèo về tri thức.

Phạm Gia Triệu sớm hiểu rằng con đường học tập là con đường để một người trẻ thay đổi cuộc đời mình.

Cậu học trò nhỏ ngày ấy chăm chỉ hơn nhiều bạn bè cùng trang lứa. Khi những người khác đã nghỉ ngơi, ông vẫn có thể ngồi bên ngọn đèn dầu, miệt mài với những trang sách. Có lẽ ngay từ những năm tháng ấy, ông đã hình thành một phẩm chất theo mình suốt cuộc đời: một khi đã lựa chọn con đường, sẽ không dễ dàng từ bỏ.

Năm 1938, Phạm Gia Triệu thi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội.

Đối với một chàng trai xuất thân trong hoàn cảnh khó khăn, đó không chỉ là một thành công cá nhân. Đó là cánh cửa mở ra một thế giới hoàn toàn mới.

Giảng đường y khoa khi ấy là nơi tập trung những người trẻ có năng lực và khát vọng. Họ đến với ngành y bằng nhiều lý do khác nhau, nhưng với Phạm Gia Triệu, nghề y dần trở thành một sự lựa chọn của cả cuộc đời.

Những năm tháng học tập cũng là thời gian đất nước chìm trong những biến động lớn. Bên ngoài những giảng đường, xã hội đang sục sôi bởi những phong trào đấu tranh giành độc lập. Càng học, Phạm Gia Triệu càng hiểu rằng kiến thức không thể tách rời cuộc sống của dân tộc.

Một người thầy thuốc có thể cứu chữa cho một bệnh nhân.

Nhưng một dân tộc muốn sống khỏe mạnh và tự do thì phải tự quyết định vận mệnh của mình.

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Phạm Gia Triệu hoàn thành chặng đường đào tạo y khoa. Đất nước giành được độc lập, nhưng nền độc lập non trẻ lập tức phải đối mặt với vô vàn thử thách.

Trong hoàn cảnh ấy, ông lựa chọn gia nhập ngành quân y.

Đó là một quyết định có ý nghĩa đặc biệt.

Nếu tiếp tục theo đuổi một cuộc sống nghề nghiệp bình thường, có thể ông sẽ trở thành một bác sĩ thành đạt ở một thành phố nào đó. Nhưng đất nước đang cần những người có tri thức. Những bệnh viện của cách mạng cần bác sĩ. Những chiến khu cần cán bộ y tế. Những người chiến sĩ đang chuẩn bị bước vào cuộc chiến đấu lâu dài cần có người chăm sóc.

Và Phạm Gia Triệu đã đi về phía nơi khó khăn nhất.

Những ngày đầu của người bác sĩ quân y không giống bất cứ điều gì ông từng hình dung trên giảng đường.

Không có những phòng bệnh khang trang.

Không có đủ thuốc men.

Không có đầy đủ dụng cụ phẫu thuật.

Nhiều khi, điều kiện làm việc chỉ là một căn nhà nhỏ, một lán tre giữa rừng hoặc một cơ sở y tế được dựng lên trong hoàn cảnh vô cùng tạm bợ.

Nhưng người bệnh thì ngày một nhiều.

Những người chiến sĩ từ các trận đánh được đưa về.

Những người dân bị thương vì chiến tranh tìm đến.

Những căn bệnh thông thường trong điều kiện thiếu thốn cũng có thể trở thành hiểm nguy.

Người thầy thuốc quân y phải làm việc trong một cuộc chạy đua không ngừng nghỉ với thời gian.

Có những đêm, tiếng bước chân của người liên lạc vang lên giữa khuya. Một ca cấp cứu mới được đưa đến. Người bác sĩ phải lập tức thức dậy.

Không ai biết ca bệnh ấy sẽ kéo dài bao lâu.

Không ai biết ngày mai sẽ có bao nhiêu người nữa cần được cứu chữa.

Nhưng có một điều chắc chắn: khi người bệnh đang chờ, người thầy thuốc không được phép quay lưng.

Phạm Gia Triệu đã trưởng thành trong chính những hoàn cảnh như vậy.

Ông không chỉ chữa bệnh.

Ông học cách làm một người chỉ huy.

Học cách tổ chức một cơ sở quân y.

Học cách đào tạo những người có ít kiến thức y khoa trở thành cán bộ có thể hỗ trợ công việc điều trị.

Học cách tận dụng từng dụng cụ, từng viên thuốc.

Và hơn hết, ông học cách giữ vững tinh thần trong những hoàn cảnh mà sự thiếu thốn có thể khiến con người dễ dàng tuyệt vọng.

Có một thời điểm, khi đang phụ trách một trạm quân y ở khu vực Đệ tứ Chiến khu, Phạm Gia Triệu rơi vào hoàn cảnh vô cùng nguy hiểm. Lực lượng đối phương bao vây, tìm cách dụ dỗ và vận động ông từ bỏ con đường đã lựa chọn. Với trình độ của một bác sĩ được đào tạo bài bản, ông được hứa hẹn một tương lai thuận lợi, thậm chí có cơ hội tiếp tục học tập và có một cuộc sống đủ đầy ở nước ngoài.

Đó là một sự lựa chọn mà không phải ai cũng có thể dễ dàng vượt qua.

Một bên là con đường an toàn.

Một bên là những năm tháng chiến đấu gian khổ.

Một bên là cuộc sống cá nhân.

Một bên là đất nước đang cần những người như ông.

Phạm Gia Triệu đã lựa chọn ở lại.

Ông không rời bỏ đồng đội.

Không rời bỏ những người bệnh đang chờ mình.

Không rời bỏ con đường mà ông tin là đúng.

Lựa chọn ấy đã nói lên rất nhiều điều về con người của người bác sĩ quân y.

Đối với ông, nghề nghiệp không thể đứng ngoài vận mệnh của dân tộc.

Một bác sĩ có thể chữa lành những vết thương trên cơ thể, nhưng khi đất nước đang bị chiến tranh tàn phá, người thầy thuốc cũng phải góp phần chữa lành những vết thương của cả dân tộc.

Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp trôi qua trong gian khổ.

Rồi hòa bình được lập lại ở miền Bắc.

Đất nước bước sang một thời kỳ mới.

Nhưng với Phạm Gia Triệu, hành trình của người thầy thuốc chưa dừng lại.

Năm 1955, ông được cử sang Liên Xô học tập và nghiên cứu chuyên sâu về phẫu thuật thần kinh – một lĩnh vực còn rất mới mẻ đối với nền y học Việt Nam khi ấy.

Đó là một cơ hội lớn.

Từ những lán quân y đơn sơ trong chiến khu, người bác sĩ năm nào bước vào môi trường đào tạo và nghiên cứu hiện đại hơn. Trước mắt ông là một thế giới khoa học rộng lớn với những kiến thức mà trước đó ở Việt Nam còn rất ít người được tiếp cận.