PHẠM HỒNG THÁI (1895-1924)
PHẠM HỒNG THÁI (1895-1924)
Phạm Hồng Thái là một trong những gương mặt tiêu biểu của lớp thanh niên Việt Nam đầu thế kỷ XX sớm thức tỉnh trước vận mệnh dân tộc, dám dấn thân và hy sinh vì lý tưởng độc lập, tự do. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống đấu tranh cách mạng, lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan và sớm được tiếp cận tư tưởng yêu nước của các bậc cha anh, ngay từ thuở thiếu thời, ông đã nuôi trong mình chí lớn cứu nước, cứu dân.
Thuở nhỏ, Phạm Hồng Thái ít nói nhưng chăm học và chịu khó lao động. Khoảng 14 tuổi, ông đã khá thông thạo chữ Hán, sau đó xin gia đình cho theo học tiếng Pháp với mong muốn tìm hiểu tư tưởng phương Tây. Tuy nhiên, sau ba năm học tập, khi nhận rõ bản chất của chế độ thực dân – “chính phủ Pháp chỉ biến dân tộc ta thành trâu ngựa” – ông rời bỏ trường học, trở về quê và bắt đầu con đường tìm kiếm lối đi cứu nước cho riêng mình.
Từ năm 1919 đến 1923, Phạm Hồng Thái làm việc tại nhiều nhà máy, xí nghiệp như Nhà máy Điện Bến Thủy, Nhà máy Diêm, Nhà máy Xi măng Hải Phòng. Chính trong môi trường lao động khắc nghiệt ấy, ông trực tiếp chứng kiến sự bóc lột tàn bạo của giới chủ, đồng thời tiếp cận các luồng tư tưởng tiến bộ qua báo chí và tin tức về phong trào đấu tranh trong và ngoài nước. Ông từng đứng ra tổ chức công nhân Bến Thủy bãi công phản đối áp bức, dù chưa thành công nhưng những hoạt động này đã giúp ông nhận thức sâu sắc hơn về bản chất của thực dân, về thân phận nô lệ của người dân và vai trò của đấu tranh cách mạng. Cũng từ đây, Phạm Hồng Thái được các thành viên của tổ chức Tâm Tâm xã (Tân Việt Thanh niên đoàn) chú ý.
Năm 1924, từ biệt vợ con, Phạm Hồng Thái quyết chí xuất dương theo đường dây của Tâm Tâm xã. Cùng với Lê Huy Doãn (Lê Hồng Phong), Lê Thiết Hùng và sự dẫn đường của Vương Thúc Oánh, ông vượt qua Lào, Xiêm (Thái Lan) rồi đến Quảng Châu (Trung Quốc). Tại đây, sau một thời gian tìm hiểu Việt Nam Quang Phục hội của Phan Bội Châu nhưng nhận thấy chưa phù hợp với lý tưởng của mình, ông bí mật gia nhập Tâm Tâm xã và nhanh chóng trở thành một trong những thành viên tích cực.
Tháng 4/1924, khi biết tin Toàn quyền Đông Dương Méc-lanh sẽ sang Trung Quốc, Tâm Tâm xã nhận định đây là cơ hội để thực hiện một đòn đánh mang tính chấn động. Sau khi bàn bạc, tổ chức giao cho Phạm Hồng Thái trực tiếp hành động, với sự phối hợp của Lê Hồng Sơn và Lê Hồng Phong. Trước giờ xuất kích, ông khẳng định dứt khoát: sẵn sàng hy sinh và quyết không để rơi vào tay giặc. Trong bức di thư để lại, Phạm Hồng Thái bày tỏ rõ lý tưởng: hành động vì hàng chục triệu đồng bào, vì sự tồn vong của dân tộc Việt Nam.
Ngày 19/6/1924, tiếng bom vang lên tại Sa Diện (Quảng Châu). Dù Méc-lanh thoát chết, nhưng vụ ám sát đã gây chấn động lớn trong dư luận quốc tế. Lần đầu tiên sau nhiều năm phong trào yêu nước lắng xuống, thế giới biết đến một dân tộc Việt Nam không cam chịu nô lệ, sẵn sàng hy sinh để giành tự do. Tiếng bom ấy như hồi chuông thức tỉnh hàng triệu người Việt Nam, đặc biệt là tầng lớp thanh niên và trí thức yêu nước.
Hành động của Phạm Hồng Thái không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn có giá trị tinh thần to lớn. Phan Bội Châu gọi ông là “liệt thánh”, là người “tay không xông vào hang cọp”, từ đó nhìn lại con đường cứu nước cũ để khẳng định sự cần thiết của một đường lối cách mạng mới, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang. Nguyễn Ái Quốc dù ban đầu chưa hoàn toàn đồng tình với phương thức hoạt động của Tâm Tâm xã, nhưng đã đánh giá cao hành động của Phạm Hồng Thái như “cánh én nhỏ báo hiệu mùa xuân”. Cuối năm 1924, Người đến Quảng Châu, chuẩn bị lực lượng để năm 1925 thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, mở ra một giai đoạn mới của cách mạng Việt Nam.
Từ tiếng bom Sa Diện, phong trào yêu nước phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho sự ra đời của các tổ chức cộng sản năm 1929 và Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1930. Sáu năm sau, trên chính quê hương Phạm Hồng Thái, cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh bùng nổ, trở thành một mốc son trong lịch sử đấu tranh cách mạng.
Hơn 90 năm nhìn lại, hành động của Phạm Hồng Thái vẫn mang giá trị thời đại sâu sắc. Đó là chân lý: muốn thay đổi thực tại, phải thức tỉnh và đấu tranh. Phạm Hồng Thái mãi mãi được ghi nhớ không chỉ như một người anh hùng xả thân vì dân tộc, mà còn như biểu tượng của tinh thần dấn thân, của khát vọng tự do và của trách nhiệm công dân trước vận mệnh đất nước.
Nguồn: tapchisonghuong.com.vn
