Phạm Hồng Thái giữa lòng Quảng Châu

Ngày 19/6/1924, giữa tiếng ồn ào của một bữa tiệc tại khách sạn Victoria, một quả bom vang lên xé toang bầu không khí. Người ném nó không ai khác là Phạm Hồng Thái, một thanh niên Việt Nam cải trang thành ký giả, mang theo lòng căm thù giặc Pháp và khát vọng cứu nước cháy bỏng. Ông đã viết bản cáo trạng tố cáo tội ác thực dân rồi một mình thực hiện cuộc mưu sát Toàn quyền Méclanh để thức tỉnh dân tộc. Dù kẻ thù thoát chết nhưng tiếng bom của Phạm Hồng Thái đã làm rúng động cả Hương Cảng.

Trong đêm tối sau vụ nổ, Phạm Hồng Thái bị địch truy đuổi gắt gao. Kế hoạch thoát thân bị rối loạn, ông chạy nhầm hướng rồi quyết định lao mình xuống sông Châu Giang để không rơi vào tay giặc, anh dũng hy sinh ở tuổi 29. Tiếng bom hôm ấy không chỉ là bản án dành cho kẻ thù mà còn là hồi chuông thức tỉnh cả dân tộc. Nhà thơ Tố Hữu đã viết về ông bằng những câu thơ xúc động:

Sống chết được như anh,

Thù giặc thương nước mình.

Sống, làm quả bom nổ,

Chết, như dòng nước xanh.

Mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái nằm trong nghĩa trang Hoàng Hoa Cương ở Quảng Châu, nơi yên nghỉ của 72 liệt sĩ cách mạng Trung Quốc. Ngôi mộ được xây bằng đá hoa cương, phía trước có dựng tấm bia hình lăng trụ, chân rộng, thân thu nhỏ dần về phía trên và chia thành ba tầng rõ rệt.

Bia cao 3,27 mét, đặt trên nền diện tích 12,96 mét vuông. Trên mặt bia khắc bằng chữ Hán dòng chữ trang trọng: “Việt Nam Phạm Hồng Thái liệt sĩ chi mộ” ghi nhận sự hy sinh cao cả của một người con đất Việt vì lý tưởng tự do, độc lập.