PHẠM HÙNG – BỨC ĐIỆN HỎA TỐC VÀ NHỮNG GIỌT NƯỚC MẮT GIỮA RỪNG CĂM XE

Rừng Căm Xe, cuối tháng Tư năm 1975. Trung tướng Nguyễn Thới Bưng, nguyên Trưởng phòng Tác chiến Chiến dịch Hồ Chí Minh, nhớ sở chỉ huy tiền phương gần như không ngủ. Đèn sáng trong các lán; điện thoại dã chiến liên tục hoạt động. Trên bản đồ, những mũi tên tiến quân áp sát Sài Gòn. Trong tập thể chỉ huy ấy có Phạm Hùng, Chính ủy chiến dịch.

Bức điện mang chữ ký ông sẽ trở thành dấu mốc của sáng 30/4. Nhưng những ngày trước đó, các cánh quân còn phải vượt nhiều tuyến phòng thủ quanh thành phố.

Phạm Hùng tên khai sinh Phạm Văn Thiện, sinh ngày 11/6/1912 tại Long Hồ, Vĩnh Long. Năm 1932, ông bị thực dân Pháp kết án tử hình; sau đó án được giảm xuống chung thân. Trải qua nhiều năm tù đày ở Côn Đảo, ông trở lại hoạt động. Con đường đến sở chỉ huy năm 1975 đã kéo dài qua nhiều biến động.

Năm 1967, ông được giao làm Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Bí thư Quân ủy Miền. Tháng 3/1975, các chiến thắng ở Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng tạo thời cơ tiến về Sài Gòn. Phạm Hùng được giao làm Chính ủy Bộ Chỉ huy chiến dịch, phối hợp với Tư lệnh Văn Tiến Dũng.

Ngày 14/4, Bộ Chính trị chấp thuận tên gọi Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trong ký ức Nguyễn Thới Bưng, các lán Căm Xe sáng đèn suốt đêm. Sau những mũi tên trên bản đồ là đơn vị hành quân và gia đình đợi người thân.

Ngày 26/4, chiến dịch bước vào cuộc tổng tiến công. Các hướng tiến quân đánh vào vành đai phòng thủ Sài Gòn. Ngày 28/4, sân bay Tân Sơn Nhất bị tiến công. Ở sở chỉ huy, tin chiến trường khiến những phương án tham mưu liên tục phải điều chỉnh.

Ngày 29/4, sở chỉ huy tính đến khả năng quân đội Sài Gòn rút về đồng bằng sông Cửu Long. Nguyễn Thới Bưng được giao lập phương án truy kích. Ông gần như thức trắng đêm. Sáng 30/4, khi ông đang trình bày, những tin mới khiến phương án ấy không còn cần thiết. Bộ chỉ huy chuyển sang bàn việc tiếp quản thành phố.

Sáng ấy, có tin Tổng thống Dương Văn Minh của chính quyền Sài Gòn đề nghị ngừng bắn để thương lượng. Theo Báo Vĩnh Long và tư liệu lịch sử, Chính ủy Phạm Hùng ký, cho phát ngay bức điện hỏa tốc đến các đơn vị.

Bức điện nhận định đối phương đang dao động, tan rã; yêu cầu đánh mạnh, tiến nhanh, chiếm các mục tiêu theo quy định, hội quân tại Dinh Độc Lập. Văn bản nhấn mạnh: “Chúng phải đầu hàng vô điều kiện”. Trong thời khắc cục diện đổi thay từng giờ, mệnh lệnh ấy làm rõ quyết tâm không dừng bước trước khi nhiệm vụ hoàn thành.

“Trong buổi sáng chiến cuộc thay đổi từng giờ, một bức điện không chỉ mang mệnh lệnh. Nó mang trách nhiệm của những người phải quyết định đúng lúc, cùng niềm tin gửi tới các chiến sĩ đang tiến về thành phố. Phía sau từng dòng chữ là bao sinh mạng đang chờ ngày trở về.”

Một bức điện chỉ có ý nghĩa khi truyền tới đơn vị chiến đấu. Sau lời lệnh là công việc của cán bộ cơ yếu, thông tin, tham mưu, những chiến sĩ giữ liên lạc và các cánh quân đang tiến về trung tâm thành phố. Trách nhiệm của Phạm Hùng nằm trong trách nhiệm chung của cả Bộ Chỉ huy chiến dịch và sức mạnh của quân dân nhiều hướng tiến công.

Trưa 30/4, theo hồi ức Nguyễn Thới Bưng, một chiếc radio đặt giữa phòng tác chiến. Mọi người im lặng nghe Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng. Rồi họ ôm chầm lấy nhau, tiếng reo vang cả khu rừng. Người kể nhớ những đồng đội đã hy sinh, không thể có mặt ngày chiến tranh kết thúc. Niềm vui ấy có cả nước mắt.

Đại tá Nguyễn Văn Tòng, Phó Chủ nhiệm Cục Chính trị Bộ Tư lệnh Miền, thảo Thông cáo số 1 của Bộ Chỉ huy chiến dịch. Lê Đức Thọ, Văn Tiến Dũng và Phạm Hùng cùng xem bản thảo, đi lại khá lâu mới bổ sung xong, theo lời ông Bưng. Sau những quyết định chiến đấu, việc chọn lời để thông báo chiến thắng cũng cần sự cân nhắc.

Đến 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, cờ cách mạng tung bay trên Dinh Độc Lập, ghi dấu chiến dịch toàn thắng. Không có tư liệu xác thực về suy nghĩ riêng của Phạm Hùng khi nghe tin. Nhưng bức điện và hồi ức của người ở phòng tác chiến đã ghi lại trách nhiệm và cảm xúc của tập thể.

Sau chiến tranh, Phạm Hùng tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách; năm 1987 trở thành Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và qua đời năm 1988. Một người từng đứng trước án tử hình đã sống đến ngày chứng kiến đất nước thống nhất, cùng đồng đội góp phần hoàn thành nhiệm vụ quyết định.

Bức điện hỏa tốc đặt ra mục tiêu phải chiếm và yêu cầu chấm dứt giao tranh bằng sự đầu hàng vô điều kiện. Còn ký ức về chiếc radio và những giọt nước mắt ở Căm Xe nhắc rằng đằng sau quyết định quân sự là số phận con người. Với người trẻ, bài học không chỉ là tự hào về chiến thắng, mà còn là biết nhận trách nhiệm đúng lúc, làm trọn phần việc để những người khác được sống trong hòa bình.