PHẠM HÙNG – TỪ ÁN TỬ HÌNH NƠI ĐẠI ĐƯƠNG ĐẾN "ANH HAI" KIÊN CƯỜNG CỦA CHIẾN TRƯỜNG NAM BỘ
Bị tuyên án tử hình khi mới 19 tuổi, nếm trải gần 15 năm đày ải nơi "địa ngục trần gian" Côn Đảo rồi trực tiếp chỉ đạo giải phóng hòn đảo ấy vào năm 1945, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng – người anh Hai kính yêu của Nam Bộ – đã dâng trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và tái thiết đất nước.
Trong ký ức của đồng bào, chiến sĩ miền Nam, cái tên Phạm Hùng (tên thật là Phạm Văn Thiện) luôn gợi nhớ về hình ảnh một vị lãnh đạo gan góc, xông xáo và tràn đầy tình cảm. Sinh năm 1912 tại xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long – vùng đất phù sa trù phú giàu truyền thống yêu nước, ông sớm giác ngộ cách mạng từ năm 1928 khi mới tròn 16 tuổi.
Tuổi trẻ của ông là một bản hùng ca thử thách sự sinh tử. Năm 1931, giữa lúc phong trào cách mạng dâng cao, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án tử hình. Trước họng súng kẻ thù, người thanh niên Vĩnh Long vẫn giữ vững khí tiết kiên quật. Dưới áp lực đấu tranh của quần chúng, Pháp buộc phải giảm án xuống khổ sai chung thân rồi đày ông ra nhà tù Côn Đảo.
Gần 15 năm ròng rã bám trụ nơi "địa ngục trần gian" (1931–1945), đối mặt với đòn thù tàn khốc, xà kle lạnh lẽo và chế độ tù đày hà khắc, ông cùng các đồng chí kiên trung biến buồng giam thành trường học cách mạng. Đặc biệt, vào mùa thu tháng 8 năm 1945, khi thời cơ đến, ông cùng Đảo ủy Côn Đảo đã lãnh đạo anh em tù nhân đứng lên làm chủ, giải phóng hoàn toàn nhà tù Côn Đảo và trở về đất liền tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến.
Trở lại chiến trường, ông đảm nhận nhiều trọng trách gian khổ: từ Giám đốc Quốc gia Tự vệ cuộc Nam Bộ đến Bí thư Trung ương Cục miền Nam (1967). Lăn lộn qua các chiến trường khốc liệt nhất ở miền Đông, miền Tây, ông cùng các đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Văn Linh vượt qua mưa bom bão đạn, trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng miền Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Đồng bào, chiến sĩ thương yêu gọi ông bằng cái tên vô cùng ruột rịt: "Anh Hai Phạm Hùng".
Sau ngày đất nước thống nhất, trên cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ, rồi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Thủ tướng) từ năm 1987, ông đã dốc toàn bộ sức lực còn lại để chèo lái con thuyền đất nước vượt qua những năm tháng khó khăn sau chiến tranh. Ngày 10 tháng 3 năm 1988, trái tim của người chiến sĩ cộng sản kiên trung đã ngừng đập tại Hà Nội ở tuổi 75.
Hôm nay, tại Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng ở quê nhà Long Hồ (Vĩnh Long), những tư liệu, hình ảnh và kỷ vật đơn sơ của ông vẫn được trang trọng giữ gìn. Tên ông được đặt cho những con đường lớn, những mái trường thân thương – mãi mãi là ngọn lửa ấm áp truyền bản lĩnh, chí khí và tình yêu quê hương cho các thế hệ mai sau.
