Phạm Hữu Lầu

Ông Phạm Hữu Lầu bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906, quê làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là Phường 4, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp).

Hồi nhỏ, ông ham học và học giỏi nhưng gia đình nghèo, cha mất sớm nên năm 13 tuổi phải nghỉ học đi làm thợ sơn, rồi thợ hớt tóc để có tiền giúp mẹ nuôi hai em.

Tháng 8 năm 1926, ông cùng một số bạn trẻ khác tham gia tổ chức lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh ở chợ Cao Lãnh.

Tháng 9 năm 1928, ông được kết nạp vào tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên, được bầu làm tổ trưởng, đến tháng 10 năm 1929 được kết nạp vào An Nam Cộng sản Đảng và được đề cử vào Ban Chấp hành lâm thời Trung ương An Nam Cộng sản Đảng; sau đó, được rút lên Sài Gòn và chỉ định đi “vô sản hóa” ở dép xe lửa Dĩ An. Trung tuần tháng 2 năm 1930 được đề cử vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam.

Giữa năm 1930, ông đi dự hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất ở Hương Cảng. Đến cảng Hải Phòng thì bị mật thám Pháp bắt và giải về nhà lao Hỏa Lò, Hà Nội. Sau đó, đưa về Sài Gòn xét xử, kết án tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo.

Năm 1936, Mặt trận Bình dân lên cầm quyền ở nước Pháp đã quyết định ân xá một số lớn chính trị phạm ở Đông Dương, trong đó có ông. Sau khi ra tù, ông tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và hoạt động trong nhóm Dân chúng (Le Peuple) ở Sài Gòn, Cao Lãnh và Rạch Giá. Đến cuối năm 1939, ông lại bị thực dân Pháp bắt, bị kết án 5 năm tù và đày đi Côn Đảo.

Tám thành công, ông trở về Sa Đéc, được giao trách nhiệm làm Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc.

Khi thực dân Pháp trở lại xâm lược, đánh chiếm Sa Đéc (25/01/1946), ông lãnh đạo tổ chức các phòng tuyến chiến đấu, ngăn chặn kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh của địch.

Để bảo toàn lực lượng, ông và Tỉnh ủy quyết định chia lực lượng Quân - Dân - Chính - Đảng của tỉnh làm 3 bộ phận. Hai bộ phận do ông Nguyễn Hữu Xuyên chỉ huy rút xuống miền Tây, một bộ phận ở lại, bám Đồng Tháp Mười, tiếp tục lãnh đạo kháng chiến. Cuối năm 1949, ông được rút lên Khu ủy Khu 8, rồi về Ban Đại diện của Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam Bộ.

Tháng 5 năm 1951, ông về làm Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Mỹ Tho kiêm Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Phân liên Khu miền Đông, phụ trách vùng Đồng Tháp Mười.

Tháng 4 năm 1952, ông được phân công làm Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam Bộ phụ trách Công an và Thương binh đến năm 1954. Sau Hiệp định Genève đến giữa năm 1958, ông làm Phó Bí thư Xứ ủy, rồi làm nhiệm vụ Bí thư Xứ ủy, chỉ đạo điều hành hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ (sau khi đồng chí Lê Duẩn ra Bắc).

Ngày 16/12/1959, ông từ trần tại một bệnh viện ở Campuchia do bệnh lao phổi.

Năm 1985, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa hài cốt ông về cất táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh tại thành phố Cao Lãnh và quyết định đặt tên Trường Chính trị tỉnh là Trường Phạm Hữu Lầu (nay là Trường Chính trị Đồng Tháp). Tên ông cũng được đặt cho một con đường trước cổng Trường Chính trị, thuộc Phường 1, thành phố Sa Đéc và từ cầu Cái Côn trong nội ô thành phố Cao Lãnh (Phường 4) đến bến phà Cao Lãnh (Phường 6). Tại quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh cũng có con đường mang tên ông.

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của ông Phạm Hữu Lầu là tấm gương tiêu biểu, trong sáng để lại cho hậu thế.