Phạm Kiệt – Từ Cao Muôn về đồng bằng: Xây dựng Chiến khu Bắc và Chiến khu Nam

Sau hơn một tháng xây dựng căn cứ ở vùng núi, Đội du kích Ba Tơ bước vào một giai đoạn mới. Cuối tháng 4/1945, trước yêu cầu phát triển phong trào cách mạng, Thường vụ Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi quyết định đưa Đội du kích Ba Tơ về hoạt động ở vùng đồng bằng, làm nòng cốt xây dựng hai chiến khu ở vùng trung châu: Chiến khu Bắc tại Vĩnh Tuy, Sơn Tịnh và Chiến khu Nam tại Núi Lớn, Mộ Đức.

Ngày 2/5/1945, Đội du kích Ba Tơ chia thành hai bộ phận để trở về đồng bằng. Bộ phận thứ nhất do Phạm Kiệt, Phan Phong và Nguyễn Khoách chỉ huy, tiến về vùng Sơn Tịnh để xây dựng Chiến khu Bắc. Bộ phận thứ hai do Nguyễn Đôn và Lê Văn Đức chỉ huy, tiến về vùng Núi Lớn, Mộ Đức, xây dựng Chiến khu Nam.

Đây là sự thay đổi quan trọng về nhiệm vụ của Đội. Nếu ở Cao Muôn, 28 chiến sĩ tập trung vào việc bảo toàn lực lượng, huấn luyện và xây dựng căn cứ giữa núi rừng, thì khi về đồng bằng, nhiệm vụ lớn hơn là mở rộng lực lượng và tạo cơ sở cho phong trào cách mạng trên phạm vi toàn tỉnh. Đội vừa tổ chức huấn luyện quân sự, rèn đúc vũ khí, tích trữ lương thực, vừa phát triển lực lượng trong quần chúng.

Tháng 6/1945, Tỉnh ủy lâm thời quyết định thành lập Ban Quân sự tỉnh, đồng thời là Ban chỉ huy Đội du kích Ba Tơ. Nguyễn Chánh giữ chức Trưởng ban, Phạm Kiệt và Nguyễn Đôn làm Phó ban. Đội tiếp tục phát triển nhanh, lực lượng lên khoảng 200 người, được tổ chức thành hai đại đội.

Tại Chiến khu Bắc, Đại đội Phan Đình Phùng được thành lập với 5 trung đội, do Phạm Kiệt làm Đại đội trưởng, Phan Phong và Võ Thứ làm Đại đội phó, Tạ Phượng làm Chính trị viên. Ở Chiến khu Nam hình thành Đại đội Hoàng Hoa Thám, ban đầu do Nguyễn Đôn làm Đại đội trưởng kiêm Chính trị viên, sau đó tổ chức chỉ huy được kiện toàn.

Từ hai căn cứ ở Vĩnh Tuy và Núi Lớn, phong trào Việt Minh lan rộng tại các huyện trung châu Quảng Ngãi. Lực lượng quần chúng tự nguyện tham gia các tổ chức cứu quốc và du kích ngày càng đông. Từ một đội quân chỉ có 28 chiến sĩ sau Khởi nghĩa Ba Tơ, lực lượng vũ trang cách mạng Quảng Ngãi từng bước phát triển thành lực lượng lớn, chuẩn bị cho thời cơ Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

Với Phạm Kiệt, chặng đường từ Cao Muôn về Vĩnh Tuy đánh dấu một bước chuyển quan trọng: từ người chỉ huy một đội du kích nhỏ trong núi rừng Ba Tơ, ông trở thành Đại đội trưởng Đại đội Phan Đình Phùng, trực tiếp tham gia xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng ở vùng đồng bằng Quảng Ngãi. Hai chiến khu Bắc – Nam từ đó trở thành những địa bàn quan trọng để tập hợp lực lượng, huấn luyện và chuẩn bị cho cuộc giành chính quyền trong tháng Tám lịch sử.