PHẠM NGỌC ĐA – CẬU BÉ ĐẤT TIÊN LÃNG KHÔNG KHUẤT PHỤC TRƯỚC KẺ THÙ

Có những người đi vào lịch sử khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ chưa kịp sống một cuộc đời dài, chưa kịp có một gia đình riêng, chưa kịp nhìn thấy quê hương hoàn toàn yên bình. Phạm Ngọc Đa là một người như thế. Sinh ra ở vùng quê Tiên Lãng, Hải Phòng trong một gia đình nghèo, sớm mồ côi cha mẹ, cậu bé ấy đã trở thành liên lạc, trinh sát và chiến đấu trong đội du kích địa phương. Đến năm 1953, khi mới 14 tuổi, Phạm Ngọc Đa hy sinh trong trận càn Cờ Lốt của quân Pháp. Nhưng điều khiến tên tuổi của em được nhắc lại suốt nhiều thập kỷ không chỉ là sự hy sinh, mà còn là sự kiên cường trước những đòn tra tấn của kẻ thù.

Phạm Ngọc Đa sinh ngày 20/12/1938, quê tại làng Phú Xuân, xã Bạch Đằng, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng. Theo Cơ sở dữ liệu Lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng, Đa sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo và lên 8 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ. Hai chị em phải đi ở để kiếm sống. Cuộc đời tuổi thơ của em vì thế vốn đã nhiều thiếu thốn, nhưng những năm tháng đất nước có chiến tranh lại càng khiến cuộc sống trở nên khắc nghiệt hơn.

Năm 15 tuổi, Phạm Ngọc Đa trở thành đội viên du kích xã. Công việc của em không chỉ là trực tiếp chiến đấu mà còn làm giao liên, trinh sát, thực hiện những nhiệm vụ được giao trong phong trào kháng chiến tại địa phương. Một cậu bé còn rất trẻ nhưng đã phải làm những công việc mà trong hoàn cảnh bình thường có lẽ khó ai tưởng tượng được. Đối với Đa, quê hương không chỉ là nơi em sinh ra mà còn là nơi em lựa chọn ở lại để bảo vệ khi quân Pháp mở những cuộc càn quét vào vùng căn cứ.

Cuối tháng 8/1953, thực dân Pháp huy động lực lượng lớn mở trận càn Cờ Lốt nhằm tiến công, bao vây khu căn cứ du kích Tiên Lãng. Cuộc càn kéo dài gần một tháng, diễn ra trên nhiều địa bàn của huyện. Xã Bạch Đằng – quê hương của Phạm Ngọc Đa – cũng nằm trong khu vực bị địch càn quét. Quân Pháp sử dụng nhiều lực lượng và phương tiện để tiến công, trong khi lực lượng du kích địa phương chống trả trong điều kiện rất khó khăn.

Trong trận chiến ấy, Phạm Ngọc Đa cùng lực lượng du kích địa phương chiến đấu chống lại quân Pháp. Sau đó, em bị bắt.

Và những gì xảy ra sau đó đã trở thành phần đau thương nhất trong câu chuyện về người thiếu niên đất Tiên Lãng.

Theo tư liệu của thành phố Hải Phòng, khi bị bắt, Phạm Ngọc Đa bị địch tra hỏi nhằm khai thác thông tin về lực lượng cách mạng. Nhưng em không khai báo. Dù phải chịu những hình thức tra tấn hết sức dã man, Đa vẫn giữ im lặng, không tiết lộ thông tin về cơ sở và đồng đội. Cuối cùng, em hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Tôi nghĩ khi kể câu chuyện này, điều quan trọng nhất không phải là kể càng nhiều chi tiết đau đớn càng tốt. Điều đáng nhớ hơn là sự lựa chọn của một cậu bé trước sự đe dọa của kẻ thù.

Em có thể sợ.

Có thể đau.

Có thể biết rằng mình đang đứng trước một tình thế vô cùng nguy hiểm.

Nhưng em vẫn không khai.

Chính sự im lặng ấy đã trở thành lời khẳng định về lòng trung thành với đồng đội và quê hương.

Phạm Ngọc Đa hy sinh năm 1953, khi chưa kịp bước sang tuổi 15. Một cuộc đời ngắn ngủi đến mức nếu tính theo tuổi đời hôm nay, em vẫn chỉ là một thiếu niên. Nhưng những gì em đã trải qua lại thuộc về một thời đại mà tuổi trẻ phải trưởng thành rất nhanh.

Sau này, tên tuổi Phạm Ngọc Đa được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1997. Cơ sở dữ liệu Lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng ghi rõ danh hiệu này cùng năm phong tặng.

Ở Hải Phòng hôm nay, câu chuyện về Phạm Ngọc Đa vẫn được nhắc lại như một biểu tượng của tuổi trẻ Tiên Lãng trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Các tư liệu của thành phố cho thấy quê hương nơi em sinh ra vẫn tiếp tục giới thiệu câu chuyện ấy trong các hoạt động giáo dục truyền thống.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất khi đọc về Phạm Ngọc Đa là: lịch sử không phải lúc nào cũng được viết bởi những người đã sống một cuộc đời dài.

Có những người chỉ sống hơn mười năm.

Nhưng trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, họ đã để lại một câu chuyện đủ để các thế hệ sau nhắc nhớ.

Phạm Ngọc Đa cũng vậy.

Em từng là một cậu bé nghèo ở Tiên Lãng, sớm mất cha mẹ, phải đi ở để kiếm sống. Rồi chiến tranh đưa em đến với đội du kích. Từ một người làm giao liên, trinh sát, em trở thành một chiến sĩ thực sự của quê hương. Và khi bị bắt, em đã không khuất phục trước kẻ thù.

Một cậu bé của Hải Phòng đã nằm lại trong cuộc kháng chiến, nhưng câu chuyện của em thì không nằm lại.

Nó tiếp tục được kể trong những trang lịch sử địa phương.

Được nhắc đến trong những buổi giáo dục truyền thống.

Được lưu giữ trong ký ức của quê hương Tiên Lãng.

Và được truyền lại cho những người trẻ hôm nay – những người sinh ra trong hòa bình, có thể chưa từng biết chiến tranh là gì.

Có lẽ chúng ta không cần phải cố biến câu chuyện của Phạm Ngọc Đa thành một điều quá lớn lao. Chỉ cần nhớ rằng đã từng có một thiếu niên Hải Phòng sống trong những năm tháng đất nước gian nan, đã chọn đứng về phía quê hương và giữ vững lòng trung thành của mình cho đến phút cuối.

Đó đã là một câu chuyện đủ lớn.

Phạm Ngọc Đa – một cái tên rất trẻ trong lịch sử Hải Phòng, nhưng một tinh thần không trẻ trước thử thách. Em ra đi khi tuổi đời chưa trọn 15, để lại phía sau một quê hương vẫn tiếp tục nhắc tên mình như một phần của ký ức về đất và người Tiên Lãng trong những năm tháng chiến tranh.