PHẠM NGỌC LAN – NGƯỜI MỞ CÁNH CỬA BẦU TRỜI

1. Từ người liên lạc viên trẻ tuổi đến người lính

Phạm Ngọc Lan sinh năm 1934, quê tại Điện Nam, Điện Bàn, Quảng Nam.

Tuổi trẻ của ông gắn với những năm chiến tranh. Năm 1948, khi mới khoảng 14 tuổi, ông tham gia cách mạng và làm liên lạc viên cho Ty Công an tỉnh Đắk Lắk.

Năm 1952, ông nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường miền Trung trong kháng chiến chống Pháp. Từ một chiến sĩ trẻ, Phạm Ngọc Lan dần trưởng thành qua chiến đấu và được giao nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc.

Một bước ngoặt bất ngờ đến với người lính vốn từng nghĩ mình sẽ theo học xe tăng: ông được lựa chọn để đào tạo trở thành phi công tiêm kích.

Ông sang Trung Quốc học lái máy bay và ngày 6/8/1964 trở về nước, cùng thế hệ phi công đầu tiên chuẩn bị cho cuộc chiến đấu trên bầu trời miền Bắc.

2. Trước trận đánh lịch sử

Đầu năm 1965, tình hình chiến tranh trên miền Bắc ngày càng căng thẳng.

Khu vực cầu Hàm Rồng – Thanh Hóa là một vị trí giao thông quan trọng, trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt.

Bộ tư lệnh Phòng không - Không quân quyết định đưa lực lượng tiêm kích vào chiến đấu.

Sáng 3/4/1965, Trung đoàn Không quân 921 chuẩn bị hai biên đội MiG-17.

Biên đội trực tiếp chiến đấu do Phạm Ngọc Lan chỉ huy:

• Số 1: Phạm Ngọc Lan

Biên đội thứ hai do Trần Hanh chỉ huy làm nhiệm vụ nghi binh, kiềm chế máy bay tiêm kích đối phương.

Đây không chỉ là một chuyến bay chiến đấu.

Đó là lần đầu tiên lực lượng không quân tiêm kích Việt Nam bước vào một trận không chiến thực sự.

3. Trận không chiến trên bầu trời Hàm Rồng

Khoảng 7 giờ sáng, radar phát hiện máy bay Mỹ tiến vào khu vực.

Đến khoảng 9 giờ 40 phút, nhiều tốp máy bay cường kích Mỹ tập trung đánh phá các mục tiêu quanh Hàm Rồng, Đò Lèn và Tào Xuyên.

Biên đội Phạm Ngọc Lan được lệnh xuất kích từ sân bay Nội Bài.

Bốn chiếc MiG-17 tiến về phía Thanh Hóa.

Trên bầu trời Hàm Rồng, đội hình Việt Nam tìm cách tiếp cận và phá vỡ đội hình máy bay đối phương.

Trong cuộc không chiến, Phan Văn Túc khai hỏa trước nhưng không trúng mục tiêu. Phạm Ngọc Lan cũng có loạt đạn đầu chưa đạt kết quả.

Ông tiếp tục giữ bình tĩnh, phối hợp với đồng đội và tìm thời cơ tiếp cận.

Khi chiếc F-8 lọt vào cự ly thích hợp, Phạm Ngọc Lan khai hỏa.

Chiếc F-8 trúng đạn và bốc cháy.

Đó là thời khắc đặc biệt: một phi công Việt Nam lần đầu tiên bắn hạ máy bay Mỹ trong không chiến.

Không lâu sau, Phan Văn Túc tiếp tục bắn hạ một chiếc F-8 khác.

Hai chiến công liên tiếp đã tạo nên thắng lợi của trận ra quân đầu tiên của Không quân tiêm kích Việt Nam.

4. Cuộc trở về đầy nguy hiểm

Nhưng trận chiến chưa kết thúc với Phạm Ngọc Lan.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông phát hiện máy bay của mình đã gần cạn nhiên liệu. Trong quá trình cơ động chiến đấu, hệ thống la bàn cũng bị hư hỏng, khiến việc xác định phương hướng trở nên khó khăn.

Ông phải tự phán đoán đường bay để tìm đường trở về.

Cuối cùng, Phạm Ngọc Lan thực hiện một cú hạ cánh khẩn cấp bằng thân máy bay xuống một bãi cát ven sông.

Chiếc MiG-17 bị hư hỏng nặng, nhưng người phi công sống sót.

Có một chi tiết rất đời thường được kể lại: khi ông vừa hạ cánh, người dân địa phương tưởng đây là một phi công Mỹ nên đã vây bắt. Chỉ sau khi kiểm tra giấy tờ và nhận ra người vừa đáp xuống là phi công Việt Nam, họ mới chuyển sang vui mừng và đón ông.

Một chiến công lớn trên bầu trời lại kết thúc bằng một tình huống rất bất ngờ dưới mặt đất.

5. Ba lần gặp Bác Hồ

Sau chiến thắng trận đầu, Phạm Ngọc Lan cùng một số đồng đội được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh để báo cáo chiến công.

Theo Báo Điện tử Chính phủ, tháng 3/1966, Phạm Ngọc Lan cùng phi công Trần Hanh và nữ dân quân Nguyễn Thị Hằng được lên gặp Bác để báo cáo về trận đánh.

Ông từng kể rằng trước khi gặp Bác, những người lính đã nhiều lần tập dượt cách báo cáo, cách đi đứng và cách nói chuyện.

Đối với họ, đó là một cuộc gặp đặc biệt.

Về sau, Phạm Ngọc Lan có ba lần gặp Bác Hồ, một kỷ niệm mà ông mang theo suốt cuộc đời binh nghiệp.

6. Người mở đầu một chặng đường của Không quân Việt Nam

Sau trận Hàm Rồng, Phạm Ngọc Lan tiếp tục phục vụ trong quân đội và đảm nhiệm nhiều vị trí công tác, huấn luyện và chỉ huy.

Ông từng giữ các chức vụ trong lĩnh vực huấn luyện chiến đấu và sau này là Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Bộ Tổng Tham mưu.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 14/6/2019, Thiếu tướng Phạm Ngọc Lan qua đời tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 85 tuổi.