PHẠM NGỌC LAN – NGƯỜI PHI CÔNG MỞ MẶT TRẬN TRÊN KHÔNG

Phạm Ngọc Lan sinh ngày 19/2/1934 tại Điện Nam, Điện Bàn, Quảng Nam. Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông phải theo gia đình tản cư lên vùng núi, vừa học tập, vừa lao động sản xuất. Con đường đến với bầu trời của người thanh niên xứ Quảng ấy không phải là một con đường được định sẵn.

Sau Cách mạng tháng Tám, đất nước bước vào những năm tháng chiến tranh. Phạm Ngọc Lan tham gia cách mạng, rồi được tuyển chọn đi học lái máy bay. Ông trở thành một trong những phi công quân sự đầu tiên của Việt Nam, được đào tạo ở Trung Quốc và sau đó tiếp tục được rèn luyện để làm chủ những chiếc máy bay chiến đấu hiện đại.

Đầu những năm 1960, Không quân nhân dân Việt Nam còn là một lực lượng non trẻ. Những phi công Việt Nam phải đối mặt với một đối thủ có ưu thế lớn về phương tiện, kinh nghiệm và quy mô. Nhưng điều mà họ có là lòng quyết tâm, sự khổ luyện và niềm tin rằng người Việt Nam có thể làm chủ bầu trời của chính mình.

Đầu năm 1965, Phạm Ngọc Lan được giao nhiệm vụ Chủ nhiệm dẫn đường Trung đoàn Không quân 921. Ông đồng thời là một trong những phi công nòng cốt của lực lượng tiêm kích.

Ngày 3/4/1965, máy bay Mỹ tiến hành đánh phá khu vực cầu Hàm Rồng, Thanh Hóa. Đây là một mục tiêu đặc biệt quan trọng trên tuyến giao thông chi viện chiến trường miền Nam. Cầu Hàm Rồng nằm trên tuyến đường huyết mạch, vì vậy quân và dân Thanh Hóa cùng các lực lượng phòng không, không quân được đặt trong tình trạng chiến đấu cao.

Sáng hôm ấy, biên đội MiG-17 do Phạm Ngọc Lan chỉ huy nhận lệnh xuất kích.

Biên đội gồm Phạm Ngọc Lan, Phạm Văn Túc, Hồ Văn Quỳ và Trần Minh Phương. Các máy bay bay thấp, lợi dụng địa hình để hạn chế khả năng phát hiện của đối phương và tiến vào khu vực chiến đấu.

Khi phát hiện máy bay Mỹ, cuộc không chiến bắt đầu.

Đây là lần đầu tiên các phi công tiêm kích Việt Nam trực tiếp đối đầu với máy bay chiến đấu Mỹ trên bầu trời miền Bắc. Mỗi thao tác trong buồng lái đều phải được thực hiện nhanh chóng, chính xác. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng.

Phạm Ngọc Lan tiếp cận một chiếc F-8 của Mỹ. Ở khoảng cách khoảng 300 mét, ông khai hỏa. Loạt đạn đầu tiên chưa trúng mục tiêu. Người phi công lập tức điều chỉnh đường bay, tiếp tục bám sát đối phương và khai hỏa lần nữa.

Chiếc máy bay Mỹ trúng đạn.

Chiến công ấy có ý nghĩa đặc biệt: Phạm Ngọc Lan trở thành người phi công Việt Nam đầu tiên bắn rơi máy bay Mỹ trong một trận không chiến. Cùng trong trận đánh, các phi công trong biên đội cũng phối hợp chiến đấu và một máy bay Mỹ khác bị bắn rơi.

Điều đáng nhớ là chiến thắng ấy không phải chiến công của riêng một người. Đằng sau chiếc máy bay lao vào trận địa là cả một hệ thống: những người làm nhiệm vụ radar, dẫn đường, chỉ huy, kỹ thuật, hậu cần; những đơn vị phòng không và dân quân đang chiến đấu dưới mặt đất.

Ngay sau trận đánh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đến sân bay đón các phi công. Theo hồi ức của Phạm Ngọc Lan, Đại tướng hỏi ông liệu phi công Việt Nam có thể đánh được phi công Mỹ hay không. Câu trả lời của người phi công trẻ khi ấy rất dứt khoát: phi công Việt Nam hoàn toàn có thể đánh bại phi công Mỹ.

Đó không chỉ là câu trả lời của một người vừa trở về từ trận không chiến. Nó thể hiện niềm tin của cả một thế hệ vào khả năng của chính mình.

Ngày 3/4/1965 sau này trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Không quân nhân dân Việt Nam. Trong hai ngày 3 và 4/4/1965, các biên đội MiG-17 đã xuất kích và bắn rơi 4 máy bay Mỹ, đánh dấu việc mở mặt trận trên không thắng lợi.

Sau chiến công đầu tiên, Phạm Ngọc Lan tiếp tục tham gia chiến đấu và công tác trong lực lượng Không quân. Đặc biệt, ngày 28/4/1975, ông trực tiếp chỉ huy dẫn đường cho Phi đội Quyết Thắng tập kích sân bay Tân Sơn Nhất, góp phần vào những ngày cuối cùng của Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị trong Quân chủng Không quân và Bộ Tổng Tham mưu. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng và được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhìn lại cuộc đời Phạm Ngọc Lan, điều đáng nhớ không chỉ là chiếc máy bay đầu tiên ông bắn rơi. Điều lớn hơn là từ một lực lượng không quân còn non trẻ, những người phi công Việt Nam đã dám đối mặt với đối thủ mạnh hơn và chứng minh bằng hành động rằng lòng dũng cảm, trí tuệ, kỹ năng và tinh thần hiệp đồng có thể tạo nên sức mạnh.

Ngày nay, thế hệ trẻ không còn phải bước vào buồng lái giữa tiếng bom đạn. Nhưng tinh thần của những người như Phạm Ngọc Lan vẫn còn nguyên giá trị: dám học hỏi, dám rèn luyện, dám vượt qua giới hạn và luôn đặt trách nhiệm với Tổ quốc, với cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân.

Nhớ về những người đã mở mặt trận trên không năm ấy cũng là để hiểu rằng mỗi thành quả của hòa bình hôm nay đều được xây dựng từ lòng quả cảm và sự cống hiến của biết bao thế hệ đi trước.