PHẠM NGỌC THẠCH – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI VÀO LỬA ĐẠN ĐỂ GIỮ LẠI SỰ SỐNG CHO NHÂN DÂN
PHẠM NGỌC THẠCH – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI VÀO LỬA ĐẠN ĐỂ GIỮ LẠI SỰ SỐNG CHO NHÂN DÂN
Trong những năm tháng chiến tranh, khi bom đạn phủ xuống quê hương, có những người cầm súng bước ra trận để bảo vệ từng tấc đất, cũng có những người mang theo thuốc men, kiến thức và trái tim của một người thầy thuốc để giành giật sự sống cho đồng bào, chiến sĩ. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là một con người như thế. Ông không chỉ là người đặt nền móng cho ngành y tế cách mạng, người Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mà còn là một trí thức yêu nước đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng, cho nhân dân. Đến những năm tháng cuối cùng của cuộc đời, khi đã ở tuổi 59, ông vẫn xin được vào chiến trường miền Nam – nơi bom đạn đang ngày đêm khốc liệt – để tận mắt chứng kiến những khó khăn của đồng bào, chiến sĩ và trực tiếp góp sức cho công tác cứu chữa, phòng bệnh.
Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch sinh ngày 7 tháng 5 năm 1909 tại Quy Nhơn, trong một gia đình trí thức yêu nước. Ông theo học y khoa và trở thành một người thầy thuốc được đào tạo bài bản. Nhưng điều đáng quý là ông không lựa chọn con đường sống an nhàn của một trí thức có điều kiện. Trước cảnh đất nước mất độc lập, nhân dân bị áp bức, ông sớm hướng cuộc đời mình về phía cách mạng. Từ những năm 1936–1939, ông tham gia phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ ở Sài Gòn; sau khởi nghĩa Nam Kỳ, ông tiếp tục hoạt động trong các tổ chức cách mạng bí mật và bán hợp pháp. Tháng 3 năm 1945, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản và được Xứ ủy Nam Kỳ giao nhiệm vụ xây dựng một tổ chức thanh niên làm chỗ dựa cho phong trào cách mạng.
Trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt ấy, tài năng tổ chức và sự nhạy bén của Phạm Ngọc Thạch đã được thể hiện rõ qua việc xây dựng Thanh niên Tiền phong. Tháng 5 năm 1945, ông cùng những người đồng chí thành lập tổ chức này, nhanh chóng tập hợp đông đảo thanh niên yêu nước ở Nam Kỳ. Thanh niên Tiền phong vừa tổ chức các hoạt động xã hội, vừa huấn luyện chính trị, quân sự, chuẩn bị lực lượng cho cuộc tổng khởi nghĩa. Đến tháng 8 năm 1945, tổ chức đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một lực lượng quan trọng cùng nhân dân Nam Kỳ đứng lên giành chính quyền. Ngày 27 tháng 8 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cử bác sĩ Phạm Ngọc Thạch giữ chức Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Ở cương vị người đứng đầu ngành y tế non trẻ của một đất nước vừa giành được độc lập, Phạm Ngọc Thạch hiểu rằng cứu chữa bệnh tật cũng là một phần của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Ông đặc biệt quan tâm đến những người nghèo, những bệnh nhân không có điều kiện chữa trị. Với ông, nghề y không chỉ là một nghề nghiệp mà còn là một sứ mệnh. Những người từng làm việc cùng ông nhớ về một người thầy thuốc tận tụy, gần gũi với người bệnh; ông có thể đến tận nhà chữa bệnh cho người nghèo mà không lấy tiền hoặc chỉ lấy tiền thuốc. Chính cách sống ấy làm nên hình ảnh một người thầy thuốc đặt con người lên trên lợi ích của bản thân.
Nhưng cuộc đời Phạm Ngọc Thạch không dừng lại ở những phòng khám, bệnh viện hay những hội nghị của ngành y tế. Miền Nam luôn là nỗi nhớ đau đáu trong trái tim ông. Khi chiến tranh ngày càng khốc liệt, những người lính ngoài mặt trận không chỉ đối diện với bom đạn mà còn phải chống chọi với bệnh tật, thiếu thuốc men và điều kiện y tế vô cùng khắc nghiệt. Năm 1968, ở tuổi 59, Phạm Ngọc Thạch tha thiết xin được vào chiến trường miền Nam để trực tiếp khảo sát tình hình y tế, tìm giải pháp chăm sóc sức khỏe cho nhân dân và bộ đội. Được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ đồng ý, ông chuẩn bị cho chuyến đi với niềm vui của một người được trở về quê hương và trực tiếp phục vụ nơi mình luôn đau đáu hướng về.
Cuối tháng 8 năm 1968, ông có mặt tại chiến trường. Từ đây, vị Bộ trưởng không còn chỉ nhìn chiến trường qua những báo cáo. Ông trực tiếp đến các bệnh viện, bệnh xá, đội phẫu thuật, gặp gỡ cán bộ y tế và tìm hiểu tình hình sức khỏe của nhân dân, chiến sĩ. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, ông làm việc không kể ngày đêm, nghiên cứu những căn bệnh đang đe dọa tính mạng bộ đội và nhân dân, đồng thời tổ chức Hội nghị Y tế toàn miền để cùng cán bộ ngành y tìm ra những phương hướng phù hợp với thực tế chiến trường.
Đó là một cuộc hành trình mà ông hoàn toàn có thể lựa chọn không đi. Ở tuổi 59, ông đã có một vị trí cao, một sự nghiệp đáng kính và những đóng góp lớn lao cho ngành y tế. Nhưng ông không chọn sự an toàn. Ông chọn bước vào nơi bom đạn, bệnh tật và cái chết luôn cận kề. Với người thầy thuốc ấy, được trực tiếp có mặt giữa chiến trường, được nhìn thấy những người đồng bào và chiến sĩ đang cần mình, được dùng kiến thức y khoa để cứu chữa và bảo vệ sự sống, chính là niềm vinh dự lớn của cuộc đời.
Trong những ngày ở chiến trường, Phạm Ngọc Thạch đặc biệt quan tâm đến bệnh sốt rét – một trong những hiểm họa lớn đối với bộ đội và nhân dân lúc bấy giờ. Ông vừa tổ chức công tác phòng, chữa bệnh, vừa trực tiếp nghiên cứu để tìm phương pháp ứng phó hiệu quả hơn. Có lẽ không ai nghĩ rằng căn bệnh mà ông đang ngày đêm tìm cách khống chế cho đồng đội và nhân dân lại trở thành nguyên nhân cướp đi mạng sống của chính ông.
Ngày 7 tháng 11 năm 1968, tại chiến trường miền Nam, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch hy sinh sau một cơn sốt rét ác tính. Ông ra đi khi công việc còn dang dở, những kế hoạch về y tế chiến trường vẫn còn ở phía trước. Đau xót hơn, chỉ vài giờ trước khi hy sinh, ông vẫn còn dặn dò anh em công việc của ngày hôm sau.
Ông nằm lại trên mảnh đất miền Nam, nơi ông luôn dành một tình cảm sâu nặng. Người thầy thuốc đã đi vào chiến trường để cứu chữa cho người khác cuối cùng lại không thể tự cứu lấy mình. Nhưng sự hy sinh ấy không phải là một kết thúc vô nghĩa. Trong những ngày tháng cuối cùng, ông vẫn làm công việc mà ông đã lựa chọn từ thuở thanh niên: phụng sự nhân dân, bảo vệ sự sống và góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Tin bác sĩ Phạm Ngọc Thạch hy sinh đã khiến những người từng làm việc cùng ông vô cùng đau đớn. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng lặng đi khi nghe tin người Bộ trưởng, người thầy thuốc mà Người dành nhiều tình cảm đã nằm lại ở chiến trường miền Nam. Ngày 16 tháng 12 năm 1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Hội trường Ba Đình đặt vòng hoa viếng và dự lễ truy điệu Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch.
Nhìn lại cuộc đời Phạm Ngọc Thạch, chúng ta có thể thấy ở ông sự hòa quyện đặc biệt giữa người trí thức, người chiến sĩ cách mạng và người thầy thuốc. Ông dùng trí tuệ để phục vụ đất nước, dùng tài năng y khoa để cứu chữa nhân dân, dùng cả cuộc đời mình để theo đuổi lý tưởng mà ông đã lựa chọn. Từ những ngày hoạt động cách mạng ở Sài Gòn, từ việc xây dựng Thanh niên Tiền phong trong những ngày trước Cách mạng Tháng Tám, đến những năm tháng xây dựng ngành y tế và cuối cùng là chuyến đi vào chiến trường miền Nam, ở mỗi chặng đường đều hiện lên một con người luôn đặt việc nước, việc dân lên trên lợi ích riêng.
Có những người anh hùng được nhắc nhớ bởi những trận đánh lớn, những chiến công vang dội. Phạm Ngọc Thạch lại để lại dấu ấn bằng một cuộc đời âm thầm hơn: cứu người, xây dựng ngành y, bảo vệ sức khỏe nhân dân và đi đến tận nơi gian khổ nhất khi đất nước cần. Ông không cầm súng ngoài chiến hào, nhưng ông cũng bước vào một chiến trường đầy bom đạn. Vũ khí của ông là kiến thức, là thuốc men, là đôi bàn tay người thầy thuốc và trên hết là một trái tim luôn hướng về nhân dân.
Hôm nay, khi được sống trong hòa bình, chúng ta càng hiểu rằng sự sống bình yên của mỗi con người không phải tự nhiên mà có. Đằng sau những bệnh viện khang trang, những thành tựu của nền y học và những năm tháng đất nước không còn tiếng bom là biết bao thế hệ thầy thuốc đã hy sinh tuổi trẻ, sức lực, thậm chí cả mạng sống của mình. Phạm Ngọc Thạch là một trong những người như thế. Ông đã đi vào nơi lửa đạn không phải để tìm kiếm vinh quang cho riêng mình, mà để giữ lại sự sống cho những người đang ở phía trước ranh giới sinh tử.
Người thầy thuốc ấy đã dành cả cuộc đời để chữa bệnh cho nhân dân, và đến những ngày cuối cùng vẫn chọn đứng giữa chiến trường để bảo vệ sự sống. Ông nằm lại khi tuổi đời đã 59, khi những dự định còn dang dở, nhưng những gì ông để lại vẫn tiếp tục sống trong ngành y tế Việt Nam và trong ký ức của những thế hệ đã từng được ông chữa trị, dìu dắt và truyền cảm hứng. Nhắc đến bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, chúng ta không chỉ nhớ về một vị Bộ trưởng đầu tiên của ngành Y tế, một nhà khoa học lớn, mà còn nghiêng mình trước một người thầy thuốc đã sống đúng với lời thề của nghề nghiệp và lời thề với Tổ quốc: dù ở đâu, trong hoàn cảnh nào, vẫn hết lòng vì sự sống của nhân dân.
