PHẠM NGỌC THẠCH – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI VỀ PHÍA GIAN KHỔ

Có những người trẻ tuổi từng đứng trước một lựa chọn rất rõ ràng:

Ở lại một nơi an toàn, hay đi về phía nơi mình được cần đến nhất?

Đối với một bác sĩ, đó có thể là lựa chọn giữa một phòng khám ổn định và một vùng đất còn thiếu thốn.

Giữa bệnh viện đầy đủ thuốc men và một chiến khu nơi từng viên thuốc cũng phải tính toán.

Giữa cuộc sống riêng bình yên và những chuyến đi dài trong điều kiện chiến tranh.

Phạm Ngọc Thạch đã nhiều lần chọn con đường khó hơn.

🌱 CẬU HỌC TRÒ Y KHOA

Phạm Ngọc Thạch sinh ngày 7/5/1909 tại Quy Nhơn.

Từ nhỏ, ông đã được học hành bài bản. Sau khi học ở Hà Nội, năm 1928 ông vào học Trường Đại học Y khoa Đông Dương.

Đây là thời kỳ mà việc một người Việt Nam được đào tạo y khoa ở trình độ cao là điều không phổ biến.

Ông học rất nghiêm túc.

Sau đó, ông sang Pháp tiếp tục học và năm 1934 nhận bằng bác sĩ y khoa.

Ông đi sâu vào lĩnh vực bệnh lao và các bệnh về phổi, một lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong bối cảnh bệnh lao gây nhiều tổn thất cho xã hội lúc bấy giờ.

Sau thời gian học tập và làm việc tại Pháp, ông trở về Việt Nam năm 1936.

Một người có trình độ chuyên môn như ông hoàn toàn có thể xây dựng cho mình một cuộc sống ổn định.

Và ông đã mở một phòng khám tại Sài Gòn.

Phòng khám có rất đông bệnh nhân.

Nhưng chính trong những năm ấy, ông lại nhìn thấy một thực tế khác.

🌿 NGƯỜI BÁC SĨ NHÌN THẤY NGƯỜI NGHÈO

Phòng khám của Phạm Ngọc Thạch có đủ loại bệnh nhân.

Có người có tiền.

Có người nghèo.

Có người ăn mặc sang trọng.

Có người chỉ có một bộ quần áo cũ.

Nhưng đối với người thầy thuốc, trước hết họ đều là người bệnh.

Các tư liệu về ông kể rằng khi khám cho những bệnh nhân nghèo, ông đặc biệt quan tâm đến hoàn cảnh của họ. Hình ảnh một bác sĩ nhìn thấy trước hết là người đang đau đớn, chứ không phải người có bao nhiêu tiền, trở thành một nét đáng nhớ trong cuộc đời ông.

Có lẽ chính từ những căn phòng khám ấy, ông càng hiểu rằng:

Chữa bệnh cho từng người là cần thiết.

Nhưng nếu cả một cộng đồng cùng mắc bệnh thì sao?

Nếu bệnh lao lan rộng?

Nếu sốt rét khiến cả những vùng dân cư suy kiệt?

Nếu người nghèo không có điều kiện đến bệnh viện?

Khi ấy, một phòng khám dù tốt đến đâu cũng không thể giải quyết được tất cả.

Muốn cứu được nhiều người hơn, phải nghĩ đến y tế cộng đồng.

🌱 TỪ NGƯỜI THẦY THUỐC ĐẾN NGƯỜI HOẠT ĐỘNG YÊU NƯỚC

Trong thời gian làm nghề y tại Sài Gòn, Phạm Ngọc Thạch đồng thời tham gia hoạt động yêu nước.

Ông tham gia các hoạt động chính trị trong thời kỳ Mặt trận Bình dân và sau đó ngày càng gắn bó với phong trào cách mạng.

Tháng 3/1945, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Một điểm đáng chú ý trong hoạt động của ông là vai trò đối với Thanh niên Tiền phong ở Nam Bộ năm 1945.

Tổ chức này nhanh chóng thu hút đông đảo thanh niên và trở thành một lực lượng quan trọng trong không khí sôi sục trước Cách mạng Tháng Tám. Các tư liệu lịch sử ghi nhận Phạm Ngọc Thạch là một trong những người lãnh đạo tổ chức này.

Từ chiếc áo blouse của người bác sĩ, ông bước vào một cuộc đấu tranh lớn hơn.

🌿 THÁNG TÁM NĂM 1945

Cách mạng Tháng Tám thành công.

Một chính quyền mới ra đời.

Nhưng ngay lúc ấy, đất nước đứng trước vô vàn khó khăn.

Một trong những vấn đề cấp bách là:

Nhân dân phải được chăm sóc sức khỏe như thế nào?

Đất nước vừa trải qua chiến tranh và nạn đói.

Bệnh tật phổ biến.

Cơ sở y tế thiếu thốn.

Đội ngũ cán bộ y tế còn rất ít.

Trong hoàn cảnh ấy, Phạm Ngọc Thạch được giao một nhiệm vụ đặc biệt:

trở thành Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Chính phủ lâm thời.

Một bộ máy y tế quốc gia lúc ấy gần như phải bắt đầu từ rất nhiều việc.

Phải tổ chức.

Phải đào tạo.

Phải phòng bệnh.

Phải chữa bệnh.

Phải xây dựng mạng lưới y tế.

Và quan trọng nhất:

phải làm sao để y tế không chỉ dành cho một số ít người.

🌱 CHIẾN TRANH ĐẾN – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI VÀO CHIẾN KHU

Ngày 23/9/1945, cuộc kháng chiến ở Nam Bộ bùng nổ.

Phạm Ngọc Thạch rời công việc ở Trung ương để trở lại với chiến trường Nam Bộ và đảm nhiệm những nhiệm vụ trong công tác kháng chiến. Tài liệu của Bộ Nội vụ ghi nhận ông từng giữ chức Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính khu Sài Gòn – Gia Định trước khi vào chiến khu.

Đây là một bước chuyển rất lớn.

Một bác sĩ.

Một nhà quản lý y tế.

Giờ đây phải hoạt động trong điều kiện chiến tranh.

Không còn phòng khám tiện nghi.

Không còn những điều kiện nghiên cứu thuận lợi.

Thay vào đó là chiến khu.

Là những chuyến đi.

Là thiếu thuốc.

Là bệnh tật.

Là thương binh.

Và là những người dân cần được chữa bệnh trong điều kiện vô cùng khó khăn.

🌿 ĐƯỜNG RA BẮC – RỒI TRỞ LẠI MIỀN NAM

Những năm sau đó, Phạm Ngọc Thạch nhiều lần di chuyển giữa các chiến trường và hậu phương.

Cuối năm 1946, ông ra Bắc và được giao nhiều nhiệm vụ; năm 1948, ông trở lại Nam Bộ với tư cách Trưởng phái đoàn Chính phủ. Sau đó, ông tham gia lãnh đạo ở khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn.

Đó là những chuyến đi không hề đơn giản.

Một đất nước đang chiến tranh không có những con đường thuận tiện.

Mỗi lần di chuyển là một lần đối diện với nguy hiểm.

Nhưng với Phạm Ngọc Thạch, việc đi lại giữa các chiến trường cũng có một mục đích:

mang kiến thức y khoa đến nơi đang cần nó.

🌱 TRỞ LẠI VỚI NGÀNH Y TẾ

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Phạm Ngọc Thạch tiếp tục dành phần lớn thời gian cho ngành y tế.

Năm 1958, ông trở lại giữ chức Bộ trưởng Bộ Y tế.

Đây là thời điểm ngành y tế Việt Nam đứng trước rất nhiều vấn đề.

Bệnh lao còn phổ biến.

Sốt rét hoành hành ở nhiều vùng.

Các bệnh truyền nhiễm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống.

Cơ sở vật chất thiếu.

Nhân lực y tế thiếu.

Nếu chỉ tập trung chữa bệnh cho những người đã mắc bệnh thì không đủ.

Phạm Ngọc Thạch đặc biệt chú trọng đến phòng bệnh và nghiên cứu khoa học.

Ông quan tâm đến việc xây dựng hệ thống y tế cơ sở, đào tạo cán bộ và nghiên cứu những bệnh phổ biến ở Việt Nam.

Trong đó, phòng chống sốt rét là một trong những lĩnh vực ông dành nhiều tâm huyết.

🌿 CHỐNG BỆNH KHÔNG CHỈ BẰNG THUỐC

Một trong những bài học lớn từ Phạm Ngọc Thạch là:

Muốn chống bệnh phải hiểu bệnh.

Muốn hiểu bệnh phải nghiên cứu.

Muốn nghiên cứu hiệu quả phải gắn khoa học với thực tế.

Nếu một loại bệnh xuất hiện phổ biến ở vùng núi, không thể chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm.

Phải đến tận nơi.

Phải hiểu khí hậu.

Hiểu môi trường.

Hiểu đời sống của người dân.

Hiểu cách bệnh lây lan.

Và tìm ra biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Tư duy ấy khiến công việc của Phạm Ngọc Thạch không dừng ở việc chữa bệnh cho từng bệnh nhân.

Ông hướng tới một nền y tế có khả năng phòng bệnh trên quy mô cộng đồng.

Đó là lý do những đóng góp của ông đối với y học Việt Nam sau này được đánh giá rất cao.

🌱 MỘT VỊ BỘ TRƯỞNG KHÔNG CHỈ NGỒI Ở VĂN PHÒNG

Có một hình ảnh rất đặc biệt trong những năm cuối đời của Phạm Ngọc Thạch.

Đó là hình ảnh một vị Bộ trưởng Y tế đi vào chiến trường miền Nam.

Năm 1968, khi cuộc chiến đang diễn ra ác liệt, ông được cử vào Nam để nghiên cứu và chỉ đạo công tác y tế.

Theo Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, ông trực tiếp nghiên cứu, chỉ đạo công tác y tế tại chiến trường và đã hy sinh trong chuyến công tác này.

Một người đã ngoài 50 tuổi.

Một người giữ cương vị Bộ trưởng.

Một bác sĩ có nhiều năm nghiên cứu.

Nhưng ông vẫn chọn đi vào nơi gian khổ.

Bởi ở đó có những người đang cần bác sĩ.

Có những chiến sĩ bị thương.

Có những người dân mắc bệnh.

Có những vấn đề y tế mà ông muốn tận mắt tìm hiểu.

🌿 CHUYẾN ĐI CUỐI CÙNG

Ngày 7/11/1968, tại khu vực gần biên giới Việt Nam – Campuchia, bên sông Vàm Cỏ Đông, Phạm Ngọc Thạch qua đời trong chuyến công tác.

Ông hưởng dương 59 tuổi.

Một người thầy thuốc đã dành phần lớn cuộc đời để chống bệnh tật.

Nhưng cuối cùng lại ra đi trong một vùng chiến trường.

Không phải trong một phòng bệnh.

Không phải trong một hội nghị.

Mà trên một chuyến đi đến nơi ông cho rằng mình cần phải có mặt.

Câu chuyện ấy khiến người ta nhớ đến một điều rất giản dị:

Người thầy thuốc không chỉ chữa bệnh ở nơi có bệnh viện.

Khi người bệnh ở đâu, người thầy thuốc có thể phải tìm cách đến đó.

🌱 ĐIỀU CÒN LẠI SAU MỘT CUỘC ĐỜI

Sau khi Phạm Ngọc Thạch qua đời, tên ông được đặt cho nhiều cơ sở y tế và giáo dục.

Nhưng điều đáng nhớ nhất không nằm ở những tấm biển mang tên ông.

Mà ở di sản chuyên môn.

Ở những thế hệ bác sĩ được đào tạo.

Ở các công trình nghiên cứu.

Ở những nỗ lực xây dựng hệ thống y tế và phòng chống bệnh tật.

Ông được truy tặng nhiều phần thưởng và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học, công nghệ.

Ngày nay, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch và Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch tại Thành phố Hồ Chí Minh mang tên ông, gắn với lĩnh vực y khoa mà ông đã dành nhiều tâm huyết.

Một bác sĩ ra đi.

Nhưng cái tên vẫn ở lại trong ngành y.

🌿 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

1. Học giỏi không phải để đứng cao hơn người khác

Phạm Ngọc Thạch được đào tạo y khoa ở Việt Nam và Pháp.

Ông có chuyên môn tốt.

Nhưng kiến thức ấy cuối cùng được ông dùng để giải quyết những vấn đề thực tế của cộng đồng.

Tuổi trẻ hôm nay cũng vậy:

Học để biết, nhưng quan trọng hơn là học để làm được điều có ích.

2. Hãy nhìn thấy vấn đề phía sau một vấn đề

Một người bệnh đến khám là một vấn đề.

Nhưng nếu hàng nghìn người cùng mắc một căn bệnh, đó đã trở thành vấn đề của cả cộng đồng.

Một người trẻ làm việc cũng cần có cách nhìn như vậy:

Đừng chỉ giải quyết một việc trước mắt. Hãy thử hỏi vì sao vấn đề ấy cứ lặp lại.

3. Khoa học phải đi cùng thực tiễn

Phạm Ngọc Thạch không tách nghiên cứu khoa học khỏi đời sống.

Ông quan tâm đến những bệnh thực tế mà người dân đang mắc phải.

Đó là bài học rất đáng giá cho tuổi trẻ:

Đừng học kiến thức chỉ để ghi nhớ. Hãy học để giải quyết một vấn đề thật.

4. Người lãnh đạo cũng phải hiểu thực tế

Một vị Bộ trưởng có thể ngồi trong văn phòng.

Nhưng Phạm Ngọc Thạch nhiều lần đi đến những nơi khó khăn, và năm 1968 ông trực tiếp vào chiến trường miền Nam để nghiên cứu, chỉ đạo công tác y tế.

Bài học ấy rất gần với công tác Đoàn, Mặt trận hôm nay:

Muốn hiểu thanh niên, phải gặp thanh niên.
Muốn hiểu cơ sở, phải xuống cơ sở.
Muốn giải quyết đúng vấn đề, phải nhìn thấy vấn đề bằng thực tế.

🌿 LỜI KẾT

Có những người thầy thuốc cứu một người bệnh.

Có những người thầy thuốc dành cả đời để xây dựng một ngành y.

Phạm Ngọc Thạch thuộc về cả hai.

Ông từng có một phòng khám.

Nhưng ông không dừng lại ở những bệnh nhân trước mặt mình.

Ông nghĩ đến cộng đồng.

Nghĩ đến bệnh tật đang lan rộng.

Nghĩ đến những vùng còn thiếu thầy thuốc.

Nghĩ đến những người dân không có điều kiện chữa bệnh.

Và cuối cùng, khi đất nước còn chiến tranh, ông lại đi về phía nơi gian khổ nhất.

Một người có tri thức có thể chọn dùng tri thức ấy cho riêng mình.
Nhưng cũng có thể đem nó đến nơi người khác đang cần nhất.

Phạm Ngọc Thạch đã chọn con đường thứ hai.

Và câu chuyện của ông nhắc tuổi trẻ hôm nay rằng:

Có kiến thức là một lợi thế.
Biết dùng kiến thức để giúp người khác mới là giá trị. 🌿