PHẠM NGỌC THẠCH - VỊ BỘ TRƯỞNG TRÊN CHIẾN TRƯỜNG KHÓI LỬA

Từ "Công tử hào hoa" đến Bác sĩ của dân nghèo

Ít ai biết rằng, Phạm Ngọc Thạch xuất thân là một "công tử" chính hiệu. Ông sinh ra trong một gia đình quý tộc, học Đại học Y khoa ở Pháp, tốt nghiệp loại xuất sắc và trở về nước mở phòng khám tư. Ông có biệt thự sang trọng, xe hơi bóng loáng và một cuộc sống mà hàng triệu người mơ ước thời bấy giờ. Nhưng trong sâu thẳm, vị bác sĩ trẻ ấy luôn đau đáu một nỗi niềm. Ông nhìn thấy đồng bào mình chết mòn vì bệnh lao – căn bệnh được coi là "tứ chứng nan y" thời đó, và chết vì sự nghèo đói, nô lệ.

"Y học không chỉ là cứu người, y học còn là con đường để giải phóng dân tộc."

Với suy nghĩ ấy, ông đã rũ bỏ tất cả nhung lụa. Ông tham gia cách mạng, trở thành thủ lĩnh của phong trào Thanh niên Tiền phong sục sôi khí thế, rồi trở thành Bộ trưởng Bộ Y tế khi đất nước còn non trẻ.

Cuộc chiến chống lại "Cái chết trắng"

Trong những năm kháng chiến chống Pháp đầy gian khổ ở chiến khu Việt Bắc, bệnh lao hoành hành dữ dội. Thuốc men thiếu thốn, trang thiết bị thô sơ. Nhiều người nghĩ rằng mắc bệnh lao là cầm chắc án tử.

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch không chấp nhận điều đó. Ông trăn trở ngày đêm trong những lán trại tre nứa. Không có thuốc Tây đắt tiền? Ông nghiên cứu thuốc Nam. Không có máy móc hiện đại? Ông dùng trí tuệ để thích nghi.

Ông là người đã đề ra phương châm "Nam dược trị Nam nhân" kết hợp với khoa học hiện đại. Ông tự mình mày mò, nghiên cứu ra các phác đồ điều trị lao phù hợp với thể trạng người Việt và điều kiện thiếu thốn của chiến khu. Hình ảnh vị Bộ trưởng mặc áo nâu sờn, đi dép lốp, tự tay soi kính hiển vi trong ánh đèn dầu leo lét đã trở thành biểu tượng của ngành Y tế thời bấy giờ.

Chuyến đi cuối cùng về phương Nam

Năm 1968, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go nhất. Miền Nam ruột thịt đang rên xiết dưới bom đạn và dịch bệnh. Dù lúc này đã ngoài 50 tuổi, sức khỏe không còn tốt, và đang giữ trọng trách Bộ trưởng, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch vẫn kiên quyết xin Bác Hồ và Trung ương cho ông vào chiến trường miền Nam (chiến trường B). Ông nói: "Đồng bào miền Nam đang chờ tôi. Tôi phải vào đó để xem anh em quân y chiến đấu ra sao, bệnh tật của bộ đội và nhân dân thế nào mới có cách chữa trị hiệu quả được."

Và ông lên đường. Vượt qua dãy Trường Sơn hiểm trở, "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".

Tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, ông làm việc quên mình. Ông không ngồi trong hầm chỉ huy an toàn mà lặn lội xuống từng trạm xá tiền phương, trực tiếp khám cho thương binh, nghiên cứu các bệnh nhiệt đới mà bộ đội thường gặp.

Nhưng rồi, sự khắc nghiệt của chiến trường đã quật ngã người thầy thuốc kiên cường. Trong một chuyến đi công tác, ông bị sốt rét ác tính cộng với sự kiệt sức do làm việc quá độ.

Ngày 7 tháng 11 năm 1968, trái tim của vị "Bác sĩ của nhân dân" ngừng đập ngay giữa rừng già, khi tiếng súng vẫn còn vang vọng và nỗi trăn trở về nền y tế nước nhà vẫn còn dang dở.

Sự hy sinh của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là một mất mát to lớn. Nhưng ông đã để lại một di sản vĩ đại. Đó là quan điểm "Y tế dự phòng" đi trước thời đại, là mạng lưới y tế cơ sở rộng khắp mà ông dày công xây dựng. Đó là bài học về y đức, bác sĩ phải như mẹ hiền, và phải dám dấn thân vào nơi khổ đau nhất của người bệnh.