Phạm Ngọc Thảo - Người đơn độc chiến đấu giữa “biển giáo, rừng gươm”

Khác với những tình báo viên khác luôn có mạng lưới hỗ trợ, Đại tá Phạm Ngọc Thảo hoạt động đơn tuyến trong lòng địch. Ông Phạm Ngọc Thảo có thể trao đổi với người lãnh đạo nào mà ông thấy đủ tin tưởng nếu cần thiết. Ông tự quyết định mọi hành động, được tùy cơ ứng biến và chỉ nhận mệnh lệnh chiến lược duy nhất từ Tổng Bí thư Lê Duẩn.

Vì đơn tuyến, những khó khăn của ông Phạm Ngọc Thảo là sự hy sinh thầm lặng, chỉ một mình ông biết.

Trong cuốn Điệp viên hoàn hảo X6 của Larry Berman, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn từng nhận xét: "Nhiệm vụ được giao cho Phạm Ngọc Thảo khác với nhiệm vụ của tôi. Ông ấy có nhiệm vụ làm mất ổn định của chế độ Ngô Đình Diệm và vạch âm mưu đảo chính, còn tôi là một nhà tình báo chiến lược. Nhiệm vụ của ông Phạm Ngọc Thảo nguy hiểm hơn nhiệm vụ của tôi rất nhiều".

Trò chuyện với phóng viên Dân trí, ông Lê Trung Hòa xúc động khi nhớ lại những câu chuyện gia đình xoay quanh “chú Chín”, tức Đại tá Phạm Ngọc Thảo. Theo những bức thư bà Phạm Thị Nhiệm - vợ ông Phạm Ngọc Thảo - gửi cho anh em trong gia đình, giai đoạn sau năm 1954, vợ chồng ông gặp rất nhiều khó khăn, chật vật.

Thời điểm này, chính quyền Sài Gòn vây bắt nhiều cán bộ từng tham gia Việt Minh. Với lý lịch của một chiến sĩ cách mạng, ông Phạm Ngọc Thảo phải tìm nhiều cách để thoát khỏi sự truy lùng của địch. Ông về quê trú ẩn, tính kế chui vào hàng ngũ địch.

Gia đình ông Thảo vốn theo Thiên Chúa giáo, thân thiết với giám mục Ngô Đình Thục. Nhờ mối quan hệ thân quen này, ông được giám mục Ngô Đình Thục giới thiệu với anh em Ngô Đình Diệm - Ngô Đình Nhu.

Trước kẻ địch, Phạm Ngọc Thảo chơi "ván bài lật ngửa": Công khai quá khứ theo Việt Minh, những chức danh cách mạng thời kháng chiến chống Pháp. Ông dùng trí thông minh, bản lĩnh để thu phục sự tin cậy với anh em Diệm - Nhu.

Trên thực tế, ông Phạm Ngọc Thảo từng được cho là có nhiều điểm bất lợi cho một tình báo viên, từ ngoại hình có khiếm khuyết đôi mắt, đến tính cách vô cùng hòa nhã, nhỏ nhẹ. Nhưng sự bất lợi đó cùng quá khứ hoạt động cho Việt Minh lại trở thành vỏ bọc tốt nhất cho Phạm Ngọc Thảo.

Từ khi chui vào hàng ngũ kẻ địch, Đại tá Phạm Ngọc Thảo trở thành một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng rất lớn trong quân đội Sài Gòn, khiến chính quyền địch thay đổi, tạo nên những rối ren và làm mất uy tín chính phủ địch.

Trong giai đoạn làm Tỉnh trưởng Bến Tre (cũ), Đại tá Phạm Ngọc Thảo có những đóng góp quan trọng như ngăn chặn, hạn chế thiệt hại của các cuộc hành quân quy mô lớn do địch gây ra.

Ông cũng chỉ đạo thả nhiều cán bộ cách mạng bị địch bắt, trong đó có đồng chí Võ Viết Thanh (tức Trung tướng Võ Viết Thanh, nguyên Chủ tịch UBND TPHCM). Số cán bộ này là hạt nhân của các phong trào cách mạng ở Bến Tre và cả nước sau này.

Từ năm 1963 đến 1965, sân khấu chính trị xã hội miền Nam có nhiều biến động, mâu thuẫn giữa chính quyền với người dân tăng lên, cùng với đó là sự chia rẽ, tranh giành giữa các đảng phái sau cái chết của anh em Ngô Đình Diệm.

Thời điểm này, ông Phạm Ngọc Thảo nổi lên như một “nhà đảo chính chuyên nghiệp”, dựng ngọn cờ binh biến, gián tiếp tham gia hoặc trực tiếp tổ chức những cuộc gây rối nội bộ của địch, góp phần làm chậm bước chân Mỹ đưa quân vào Việt Nam. Cái tên Phạm Ngọc Thảo trở thành tiêu điểm trong nhiều tài liệu dội về các văn phòng quân Mỹ ở Sài Gòn và cả Washington.

Ngày 19/2/1965, Đại tá Phạm Ngọc Thảo tổ chức cuộc binh biến với mục đích bắt sống tướng Nguyễn Khánh.

Ông cùng một số tướng lĩnh điều xe tăng, thiết giáp, chiếm Bộ tổng tham mưu, Bộ tư lệnh biệt khu Thủ đô, Đài phát thanh Sài Gòn, Bến Bạch Đằng và sân bay Tân Sơn Nhất. Tuy nhiên, do không bắt sống được mục tiêu, 20h cùng ngày, ông tuyên bố chấm dứt đảo chính.

Không bắt được tướng Nguyễn Khánh nhưng ông Phạm Ngọc Thảo đã làm lung lay chính quyền Sài Gòn. Sau cuộc binh biến, Nguyễn Khánh tháo chạy, bị loại khỏi chính trường miền Nam.

“Sự khủng hoảng chính trường mà Phạm Ngọc Thảo tạo ra chính là thời cơ, giúp lực lượng cách mạng tận dụng được những lợi thế, giúp Trung ương Đảng đánh giá tình hình.

Hành trình hoạt động đơn tuyến tạo nên sự nghiệp tình báo “độc nhất vô nhị” của ông Phạm Ngọc Thảo, nhưng nó cũng là vỏ bọc rất bí ẩn, khiến hậu thế không dễ dàng đánh giá đầy đủ những đóng góp của ông ấy”, PGS.TS Hà Minh Hồng - Phó Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử TPHCM - chia sẻ với phóng viên Dân trí.