PHẠM NGŨ LÃO - BẢN LĨNH DANH TƯỚNG BÁO QUỐC VÀ TÂM HỒN THI SĨ HÀO HÙNG CỦA THỜI TRẦN
Điện tướng quân Phạm Ngũ Lão (1255 – 1320), quê tại làng Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, là một trong những danh tướng kiệt xuất nhất lịch sử phong kiến Việt Nam. Dù không thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Trần, ông đã vươn lên bằng chính tài năng, chí khí và lòng trung hưng báo quốc, trở thành vị tướng "bách chiến bách thắng" và là biểu tượng vĩ đại cho khí thế Đông A.
Giai thoại đan sọt và cơ duyên gặp gỡ Quốc công Tiết chế
Phạm Ngũ Lão nổi tiếng trong dân gian với giai thoại đan sọt bên đường. Khi quân của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đi qua, vì mải suy nghĩ việc nước, ông vẫn ngồi đan sọt và bị quân lính đâm giáo vào đùi máu chảy đầm đìa mà không hay biết. Tinh thần tập trung cao độ cùng phong thái bình thản của người thanh niên nông dân đã khiến Trần Quốc Tuấn nhận ra một kỳ tài.
Được Trần Hưng Đạo tiến cử, tiến cử làm tướng và thậm chí gả con gái nuôi cho, Phạm Ngũ Lão nhanh chóng khẳng định năng lực cầm quân thiên tài. Trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288), ông trực tiếp chỉ huy các trận đánh then chốt tại Vạn Kiếp, Tây Kết, Vân Đồn..., lập nhiều chiến công hiển hách, góp phần đập tan sức mạnh của đế chế Nguyên - Mông.
Vị tướng "Thánh quân" bách chiến bách thắng và lòng vị tha vì dân
Không dừng lại ở những chiến công chống giặc phương Bắc, Phạm Ngũ Lão tiếp tục lãnh đạo quân đội nhà Trần giữ vững bình yên biên giới phía Tây và phía Nam (Ai Lao, Chiêm Thành). Suốt hơn 50 năm làm tướng trải qua ba đời vua Trần (Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, Trần Minh Tông), ông đánh đâu thắng đó, chưa từng nếm mùi thất bại.
Bên cạnh tài dụng binh như thần, Phạm Ngũ Lão còn được tướng sĩ và nhân dân yêu mến bởi tấm lòng nhân ái, khiêm nhường. Ông luôn sống giản dị, gần gũi với binh lính, lấy sự bình yên của trăm họ làm niềm vui tối thượng, chưa bao giờ cậy công hay màng danh lợi cá nhân.
Khí phách Đông A qua trang thơ bất hủ
Không chỉ là một quân sư, vị tướng dũng mãnh trên chiến trường, Phạm Ngũ Lão còn là một nhà thơ với tâm hồn phóng khoáng, chí khí ngút trời. Bài thơ Thuật hoài (Mỏ chí) của ông đã trở thành tuyên ngôn sống immortal cho thanh niên nhiều thế hệ:
"Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu, Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu. Nam nhi vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu."
(Múa giáo ngang sông núi đã mấy thu / Ba quân như hổ báo, khí thế nuốt trôi trâu / Thân nam nhi nếu chưa xong nợ công danh / Hẳn phải hổ ngươi khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu).
Di sản ngàn năm soi sáng
Phạm Ngũ Lão qua đời năm 1320, hưởng thọ 65 tuổi. Vua Trần Minh Tông đã bãi triều 5 ngày để tưởng nhớ — một nghi thức tôn kính đặc biệt hiếm có dành cho một vị tướng không thuộc hoàng tộc. Nhân dân lập đền thờ ông ngay tại quê nhà Phù Ủng và nhiều nơi trên cả nước, kính trọng gọi ông là "Đức thánh Phạm".
Nhân cách toàn tài, bản lĩnh kiên cường cùng tâm hồn phụng sự Tổ quốc của Phạm Ngũ Lão mãi là niềm tự hào lớn lao, là bài học vô giá về tinh thần tự lập, tự cường cho thế hệ trẻ Việt Nam.
