Phạm Ngũ Lão - danh tướng nhà Trần trong lịch sử Việt Nam
Phạm Ngũ Lão là một trong những vị danh tướng kiệt xuất của triều Trần, góp phần tạo nên những trang sử hào hùng trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc ta. Ông sinh năm 1255 tại làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, nay thuộc xã Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Dù xuất thân trong một gia đình bình dân, nhưng ngay từ nhỏ, Phạm Ngũ Lão đã nổi tiếng thông minh, nhanh nhẹn và mang trong mình chí khí hơn người. Chính tinh thần ấy đã mở đường đưa ông từ một chàng trai quê trở thành bậc anh tài của đất nước.
Truyền thuyết kể rằng vào một lần gặp gỡ tình cờ, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn thấy Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt giữa đường, mặc cho lưỡi giáo đâm vào đùi mà vẫn mải mê suy nghĩ việc binh. Khí phách và bản lĩnh ấy khiến Quốc Tuấn vô cùng khâm phục, từ đó thu nhận ông làm môn khách thân tín, sau còn gả con gái nuôi cho. Đây là bước ngoặt lớn đưa Phạm Ngũ Lão bước chân vào hàng tướng lĩnh tài ba nhất của nhà Trần, đồng thời gắn bó trọn đời với sự nghiệp dựng nước và giữ nước.
Trong hai cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1287 – 1288), Phạm Ngũ Lão đã lập nhiều chiến công hiển hách. Ông là một trong những người chỉ huy quan trọng của quân đội nhà Trần tại nhiều mặt trận ác liệt như Vạn Kiếp, Tây Kết, Nghĩa Ô và đặc biệt là chiến thắng lịch sử Bạch Đằng do Trần Hưng Đạo tổng chỉ huy. Sử sách ghi lại rằng Phạm Ngũ Lão không chỉ xông pha trận mạc mà còn là người rất giỏi trong việc tổ chức, huấn luyện quân sĩ. Dưới sự chỉ huy của ông, quân đội nhà Trần luôn giữ được khí thế mạnh mẽ, tinh thần đoàn kết và ý chí chiến đấu bền bỉ.
Không chỉ nổi bật trong quân sự, Phạm Ngũ Lão còn là người có tâm hồn sâu sắc và chí lớn vẹn toàn. Bài thơ “Thuật hoài” đã trở thành biểu tượng cho khí phách và hoài bão của ông. Hình tượng “tam quân tì hổ khí thôn ngưu” thể hiện sức mạnh hùng dũng của quân đội, đồng thời phản chiếu chí trai thời loạn: làm trai phải dốc lòng vì nước, phải trả cho xong nợ công danh. Hai câu cuối của bài thơ thể hiện lý tưởng sống lớn lao, luôn khao khát cống hiến cho non sông đất nước. Qua đó, ta thấy được tấm lòng tận trung, tinh thần trách nhiệm và hoài bão vươn lên không ngừng của ông.
Về nhân cách, Phạm Ngũ Lão được các vua Trần coi trọng và nhân dân hết lòng kính phục. Dù lập nhiều công trạng lớn lao, ông vẫn sống giản dị, khiêm nhường, luôn đặt lợi ích của đất nước và nhân dân lên trên. Ông không màng danh lợi cá nhân, không tự mãn trước chiến tích mà luôn tận trung với triều đình. Chính vì phẩm hạnh cao đẹp ấy mà khi ông qua đời năm 1320, vua Trần Anh Tông vô cùng tiếc thương, ban cho nhiều đặc ân và tổ chức tang lễ trọng thể như với bậc công thần bậc nhất.
Ngày nay, tên tuổi Phạm Ngũ Lão đã trở thành niềm tự hào của quê hương Hưng Yên và của cả dân tộc Việt Nam. Tượng đài, đền thờ và đường phố mang tên ông xuất hiện ở nhiều nơi, như một lời tri ân dành cho người anh hùng đã tận hiến cả cuộc đời vì non sông. Hình ảnh vị tướng “văn võ song toàn”, vừa tài giỏi trên chiến trường, vừa có tâm hồn đẹp và lý tưởng cao cả vẫn luôn là tấm gương cho các thế hệ mai sau noi theo.
Phạm Ngũ Lão không chỉ là danh tướng của triều Trần, mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và bản lĩnh của con người Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng rõ ràng rằng xuất thân không quyết định số phận, mà chính chí khí, tài năng và lòng trung thành mới làm nên tên tuổi của một vị anh hùng. Nhắc đến ông là nhắc đến cả một thời đại hào hùng, nơi những con người quả cảm đã viết nên trang sử vàng bất tử của dân tộc.
