Phạm Ngũ Lão - NGƯỜI HÙNG DÙNG CẢ ĐỜI ĐỂ TRẢ NỢ NÚI SÔNG

Triều đại nhà Trần những năm tháng hào hùng ấy có biết bao anh hùng hào kiệt, nhưng cái tên Phạm Ngũ Lão vẫn tỏa ra một thứ ánh sáng thật riêng biệt. Đó không phải là thứ ánh sáng kiêu hãnh của dòng máu hoàng tộc, mà là thứ ánh sáng đi lên từ bùn đất quê hương, luyện qua lửa đạn để trở thành thanh bảo kiếm vô giá của non sông.

Hãy ngược thời gian về một ngày thu bên vệ đường làng Phù Ủng. Có chàng thanh niên ngồi đan sọt, tâm trí mê mải thả vào những binh thư, chiến trận đến mức ngọn giáo của quân tiễn đường đâm thấu đùi vẫn không hề hay biết. Giọt máu đào nhỏ xuống đất quê hôm ấy không chỉ đánh dấu một cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Trần Hưng Đạo và Phạm Ngũ Lão, mà còn là giọt máu thề của một đấng nam nhi trót mang trong mình khao khát gánh vác giang sơn. Người ta thường phục tay lái, phục võ nghệ của ông, nhưng điều làm rung động lòng người nhất chính là sự tự trọng tột cùng của một kẻ sĩ: Sống trên đời khi chưa lập được công danh thì lấy làm thẹn, nhìn người khác thành đạt mà lòng đau như cắt.

Suốt ba mươi năm cầm quân, qua hai thời vua, trải bao trận mạc từ Bạch Đằng, Vạn Kiếp đến những chốn rừng thiêng nước độc Ai Lao (nước Lào hiện nay), người ta chưa từng thấy ông thất bại. Binh sĩ kính yêu gọi ông là "Thượng tướng quân", kẻ thù nghe danh ông thì khiếp sợ gọi là "Tướng trời". Nhưng đằng sau chiếc giáp sắt và lưỡi gươm sáng quắc ấy lại là một tâm hồn vô cùng tinh tế và nghĩa khí.

Ông yêu thơ, mê đọc sách và sống một đời giản dị đến kinh ngạc. Giữa triều đình lộng lẫy đầy những quy tắc khắt khe của dòng tộc, ông chinh phục tất cả không phải bằng quyền lực, mà bằng lòng nhân từ và sự khiêm nhường. Một vị tướng xông pha bão đạn nhưng khi trở về nhà lại là người bạn tri kỷ chân thành của các vương tôn, là người con rể hiếu thảo, là chỗ dựa tin cậy nhất của triều đình. Thời nhà Trần quy định thứ bậc rất nghiêm ngặt giữa hoàng tộc và người ngoài. Dù vậy, Phạm Ngũ Lão lại có mối tri kỷ đặc biệt với Minh Hiến vương Trần Uất (con út vua Trần Thái Tông). Mến trọng tính cách giản dị và tài năng của Phạm Ngũ Lão, vị vương tử này thường xuyên bỏ qua các nghi thức rườm rà để đến nhà ông ăn ở, trò chuyện suốt nhiều ngày liền.

Cả một đời đánh bắc dẹp đông, giữ vững bờ cõi, lập nên những chiến công hiển hách bậc nhất lịch sử, vậy mà cho đến tận những năm tháng cuối đời, ông vẫn canh cánh một niềm "thẹn". Cái "thẹn" của Phạm Ngũ Lão không phải là sự tự ti, mà là cái thẹn của một nhân cách quá lớn — một người luôn thấy đóng góp của mình là nhỏ bé trước món nợ bao la với Tổ quốc và nhân dân.

Khi ông trút hơi thở cuối cùng, vua Trần Minh Tông đã nghỉ chầu 5 ngày — một ân điển chưa từng có dành cho một người không mang họ Trần. Dân chúng khóc thương ông như mất đi người thân ruột thịt, tôn ông làm Thánh và lập đền thờ ngay trên nền nhà tranh cũ.

Phạm Ngũ Lão mất đi, nhưng cái đạo làm người, cái chí nam nhi và tấm lòng trung trinh với đất nước của ông vẫn còn nguyên vẹn. Ông không chỉ là một huyền thoại đánh giặc, mà còn là một tượng đài về nhân cách — nơi mà muôn đời sau nhìn vào, vẫn thấy lòng mình xao xuyến và tự thẹn với những hoài bão của chính mình.