Phạm Ngũ Lão – Từ người đan sọt đến danh tướng nhà Trần

Trong lịch sử Việt Nam thời Trần, Phạm Ngũ Lão là một vị tướng nổi tiếng, có nhiều đóng góp trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông vào thế kỷ XIII. Cuộc đời ông gắn với một câu chuyện được lưu truyền rất nổi tiếng: “Ngồi đan sọt mà không biết mình bị giáo đâm.” Câu chuyện ấy thể hiện hình ảnh một người có chí lớn, tập trung suy nghĩ đến mức quên cả những tác động xung quanh.

Phạm Ngũ Lão sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, nay thuộc xã Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Theo sử liệu, ông xuất thân trong một gia đình bình dân. Từ nhỏ, Phạm Ngũ Lão đã được biết đến là người có sức khỏe, thông minh và có chí hướng.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, một lần Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi qua làng Phù Ủng. Khi đoàn quân đi qua, Phạm Ngũ Lão đang ngồi đan sọt bên đường và mải suy nghĩ nên không tránh đường. Quân lính nhiều lần xua đuổi nhưng ông vẫn không phản ứng. Cuối cùng, một người lính dùng giáo đâm vào đùi ông. Phạm Ngũ Lão vẫn không biết cho đến khi được hỏi.

Hưng Đạo Vương thấy sự việc khác thường nên cho gọi Phạm Ngũ Lão đến hỏi chuyện. Qua cuộc đối đáp, Trần Quốc Tuấn nhận thấy ông là người có chí khí và tài năng. Hưng Đạo Vương thu nhận Phạm Ngũ Lão vào đội ngũ của mình, từ đó ông có cơ hội rèn luyện và trở thành một vị tướng dưới triều Trần.

Phạm Ngũ Lão từng bước trưởng thành trong quân đội và tham gia các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Ông được biết đến là một vị tướng có tài, lập nhiều chiến công và được triều đình nhà Trần tin cậy. Trong cuộc kháng chiến năm 1285 và 1288, ông cùng quân dân nhà Trần chiến đấu chống quân xâm lược.

Phạm Ngũ Lão không chỉ có tài cầm quân mà còn là người có tư tưởng lớn. Tác phẩm “Thuật hoài” của ông thể hiện rõ chí làm trai, khát vọng lập công và tinh thần trách nhiệm đối với đất nước. Hai câu thơ nổi tiếng:

“Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu,
Tam quân tỳ hổ khí thôn Ngưu.”

Hai câu thơ thể hiện hình ảnh người tráng sĩ cầm ngang ngọn giáo gìn giữ non sông và khí thế mạnh mẽ của quân đội nhà Trần.

Sau những năm tháng phục vụ triều đình, Phạm Ngũ Lão tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng trong quân đội. Ông qua đời năm 1320, thọ 65 tuổi.

Câu chuyện về Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt bên đường không chỉ gây ấn tượng bởi sự đặc biệt mà còn cho thấy một người bình dân có thể vươn lên bằng tài năng, ý chí và sự cống hiến. Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây là câu chuyện được sử liệu ghi chép và lưu truyền, không nên thêm thắt những chi tiết như việc ông được “đưa về kinh thành đào tạo” nếu không có căn cứ cụ thể.

Phạm Ngũ Lão là một trong những danh tướng tiêu biểu của nhà Trần. Từ một người xuất thân bình dân, ông đã trở thành vị tướng có tài, góp phần bảo vệ đất nước trước những cuộc xâm lược của quân Nguyên – Mông. Cuộc đời ông để lại bài học về chí lớn, sự tập trung, ý thức trách nhiệm và tinh thần cống hiến cho non sông.