Phạm Ngũ Lão – Từ Người Làng Đan Phượng Đến Mãnh Tướng Nhà Trần

hạm Ngũ Lão sinh năm 1255 tại làng Phù Ủng, huyện Đường Hào (nay thuộc huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên). Khác với phần lớn các tướng lĩnh cao cấp thời Trần vốn là vương tôn ruột thịt của hoàng tộc, Phạm Ngũ Lão xuất thân là một nông dân áo vải. Dù sống trong cảnh nghèo khó, từ nhỏ ông đã bộc lộ chí lớn, siêng năng luyện tập võ nghệ và mài giũa binh thư.

Lịch sử ghi lại một giai thoại nổi tiếng về cuộc gặp gỡ định mệnh giữa ông và Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Một ngày nọ, khi kiệu của Trần Hưng Đạo đi qua làng Phù Ủng, quân tiền phong đi trước dẹp đường hống hách. Lúc bấy giờ, Phạm Ngũ Lão đang ngồi bên vệ đường đan sọt, mải suy ngẫm về binh thư nên không hề hay biết quân cờ kéo đến. Một người lính dẹp đường tức giận lấy giáo đâm vào đùi ông làm máu chảy đầm đìa, nhưng ông vẫn ngồi yên không hề nhúc nhích.

Thấy làm lạ, Trần Hưng Đạo dừng kiệu hỏi chuyện. Khi biết người thanh niên trẻ tuổi vì mải nghĩ việc nước, việc binh mà quên cả đau đớn, lại thấy ông trả lời trôi chảy, khí phách phi thường, Hưng Đạo Vương biết đây là bậc kỳ tài. Ngài lập tức mời ông về phủ, gả con gái nuôi (Anh Nguyên công chúa) và tiến cử lên triều đình.

Không phụ sự tin tưởng, Phạm Ngũ Lão nhanh chóng tỏ rõ tài năng quân sự xuất chúng trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285) và thứ ba (1287 - 1288). Ông liên tiếp lập nhiều chiến công hiển hách tại các trận Vạn Kiếp, Tây Kết, Chương Dương, đập tan các đạo quân hùng hậu của giặc. Sau chiến tranh, ông tiếp tục chỉ huy quân đội đi dẹp loạn ở biên giới phía Tây và phía Nam, "đánh đâu thắng đó", giữ vững nền bình yên cho đại việt.

Không chỉ là một mãnh tướng cầm quân bách chiến bách thắng, Phạm Ngũ Lão còn là một văn nhân với tâm hồn tráng lệ. Bài thơ thần tác "Thuật hoài" (Mỏ lòng) của ông đã trở thành khúc ca bất hủ về chí khí anh hùng:

"Múa giáo lăm lăm giữ non sông,

Mấy thu quân Tam Vệ khí thế nuốt trâu.

Thân nam nhi nếu chưa xong nợ nước,

Thẹn thùng khi nghe chuyện Vũ Hầu."

Phạm Ngũ Lão qua đời năm 1320, thọ 65 tuổi. Vua Trần Minh Tông ngơi triều 5 ngày để chịu tang—một nghi thức ưu ái đặc biệt dành cho một vị tướng không thuộc dòng dõi hoàng tộc. Ông đi vào lịch sử Việt Nam như một biểu tượng kiêu hãnh về tài năng, lòng trung trinh và tinh thần vượt lên nguồn gốc bình dân để trở thành trụ cột của quốc gia.