Phạm Quang Nhân

CÔ NĂM THỦY – NGƯỜI ĐƯA TIN BẰNG MÂM BÁNH TRÁNG Ở QUẢNG NAM

Ở Thăng Bình (Quảng Nam), vào những năm ác liệt nhất của chiến tranh, có một cô gái chuyên đi bán bánh tráng dạo — cô Năm Thủy. Ít ai biết rằng chiếc mâm bánh tráng trên tay cô chính là kênh liên lạc bí mật, dùng để chuyển thư và ám hiệu cho du kích.

Cô Năm có sáng kiến khoét một khoảng trống nhỏ dưới đáy mâm, gắn một tấm tre mỏng có thể kéo ra kéo vào. Cán bộ khi cần gửi tài liệu chỉ việc đặt mảnh giấy vào khe nhỏ đó. Khi cô đi bán dạo qua chợ, qua cổng đồn, hoặc qua ga xe lửa, người nhận chỉ cần chạm tay vào mép mâm theo ám hiệu là lấy được tài liệu.

Năm 1971, trong một lần đi qua chợ Hà Lam, cô bị lính Mỹ chặn lại khám xét vì nghi ngờ giao liên nữ. Chúng lật mâm, lật cả xấp bánh tráng nhưng không phát hiện ra khoang bí mật ở đáy, vì cơ chế kéo được giấu khéo dưới lớp lá chuối. Cô bình thản nói: “Tui chỉ bán bánh tráng nuôi má thôi!”. Lính đành để cô đi.

Những tài liệu cô Năm chuyển trong thời gian ấy, theo hồ sơ huyện, chủ yếu liên quan đến đường đi, điểm tập kết và cảnh báo của cơ sở. Rất nhiều trận đánh thành công nhờ những mảnh giấy nhỏ bé đó. Sau năm 1975, cô Năm Thủy lấy chồng, rời quê, sống lặng lẽ, không ai biết cô từng là “người đưa tin bằng mâm bánh tráng”.