PHẠM SƯ MẠNH - DANH SĨ XỨ ĐÔNG

Phạm Sư Mạnh là một danh sĩ kiệt xuất, vị đại thần tài lược và biểu tượng trí tuệ ngời sáng của triều đại nhà Trần. Ông (nguyên tên là Phạm Độ, hiệu Úy Trai) quê ở làng Hiệp Thạch, huyện Hiệp Sơn, nay thuộc phường Phạm Thái, thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Sinh ra trên vùng đất địa linh nhân kiệt, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, hiếu học và vinh dự được đại danh sư Chu Văn An trực tiếp rèn giũa, đào tạo thành tài. Sau khi đỗ Thái học sinh dưới thời vua Trần Minh Tông, ông đem hết tài năng phụng sự triều đình, nhanh chóng khẳng định bản lĩnh của một vị đại thần văn võ song toàn.

Năm Thiệu Phong thứ 5 (1345), dưới thời vua Trần Dụ Tông, Phạm Sư Mạnh nhận trọng trách làm sứ giả sang phương Bắc đàm phán với nhà Nguyên về vấn đề "cột đồng Mã Viện" – cớ sách mà phương Bắc thường dùng để uy hiếp nước ta. Bằng trí tuệ sắc bén, lập luận kiên quyết và khí tiết kiêu hãnh của quốc gia Đại Việt, ông đã biện luận đập tan những vô lý của đối phương. Cuộc ngoại giao xuất sắc ấy đã bảo vệ vững chắc chủ quyền dân tộc, khiến triều đình phương Bắc từ đó về sau không còn dám nhắc tới chuyện cột đồng.

Suốt hơn 40 năm phụng sự qua ba đời vua Trần (Minh Tông, Hiến Tông, Dụ Tông), ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Chưởng bạ thư kiêm khu mật tham chính, Nhập nội hành khiển tri khu mật viện sự rồi Nhập nội nạp ngôn, góp công lớn xây dựng nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh. Bên cạnh sự nghiệp chính trị, ông còn là một danh gia văn học lừng lẫy cùng thời với Lê Quát, được người đời khen ngợi bởi tâm hồn hào phóng, thơ ca tràn đầy khí lực. Trên muôn dặm non sông, những nơi ông qua đều ghi dấu vết chân và thơ ca khắc vào vách đá, tiêu biểu là bài thơ "Hành dịch đăng gia sơn" khắc trên động Kính Chủ – một di sản ma nhai vô giá đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Những đóng góp to lớn của danh thần Phạm Sư Mạnh trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao và văn hóa đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc. Ngày nay, tên tuổi của ông không chỉ được trang trọng thờ phụng tại Văn miếu Mao Điền bên cạnh các vị đại khoa kiệt xuất, mà còn được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường, trường học trên khắp cả nước, trở thành biểu tượng tự hào về trí tuệ và khí phách Việt Nam.