Phạm Thận Duật
Phạm Thận Duật (1825–1885) sinh ra tại làng Yên Mô Thượng, tổng Yên Mô, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình (nay thuộc xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình). Ông là một vị quan, học giả và nhà yêu nước tiêu biểu dưới triều Nguyễn. Ông sinh ra trong một gia đình nho học tại vùng Hà Tĩnh, sớm nổi tiếng thông minh, đỗ đạt và bước vào con đường làm quan.
Trong suốt cuộc đời, Phạm Thận Duật giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình, đồng thời nổi tiếng là người thanh liêm, chính trực, luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân. Không chỉ là một nhà quản lý giỏi, ông còn có đóng góp lớn về mặt học thuật, đặc biệt trong việc biên soạn và khảo cứu lịch sử, địa lý. Khi đất nước rơi vào giai đoạn khó khăn trước sự xâm lược của thực dân Pháp, ông đã tham gia tích cực vào các hoạt động kháng chiến, thể hiện tinh thần yêu nước và trách nhiệm của một trí thức trước vận mệnh dân tộc. Ông bị thực dân bắt và hy sinh trong hoàn cảnh gian khổ, để lại tấm gương sáng về khí tiết và lòng trung nghĩa. Phạm Thận Duật được hậu thế ghi nhớ không chỉ bởi tài năng mà còn bởi nhân cách cao đẹp – một con người “vì dân, vì nước”, sống giản dị và luôn đặt lợi ích chung lên trên hết.
