PHẠM THỊ BAY (SN 1942) – NGƯỜI CON GÁI ĐẤT MŨI VỚI Ý CHÍ SẮT SON
Phạm Thị Bay, thường được gọi thân thương là cô Ba Bay hay má Ba Bay, sinh năm 1942 tại xã Hưng Mỹ, huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau. Lớn lên trên vùng đất sông nước giàu truyền thống cách mạng, bà sớm chứng kiến cảnh quê hương chịu nhiều đau thương dưới sự càn quét, đàn áp của quân địch. Từ khi còn rất trẻ, bà đã tham gia phong trào du kích địa phương, góp sức bảo vệ xóm làng và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Ngày 9 tháng 3 năm 1961, khi mới 19 tuổi, bà được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Với tinh thần trách nhiệm, sự gan dạ và lòng tận tụy, bà dần trưởng thành qua thực tiễn đấu tranh, trở thành một cán bộ nữ tiêu biểu của phong trào cách mạng tại địa phương.
Năm 1969, Phạm Thị Bay đảm nhiệm cương vị Bí thư Xã ủy kiêm Chính trị viên Xã đội Hưng Mỹ, đúng vào thời điểm phong trào cách mạng gặp nhiều khó khăn. Trước sự đánh phá và kiểm soát gắt gao của địch, bà chủ động củng cố lực lượng, vận động nhân dân bám đất, bám làng và tận dụng hệ thống kênh rạch chằng chịt của Cà Mau để tổ chức chiến đấu. Dưới sự lãnh đạo của bà cùng lực lượng du kích, quân dân địa phương kiên trì đấu tranh, đánh địch và góp phần làm suy yếu hệ thống đồn bốt trên địa bàn. Một dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời bà là việc vận động nhân dân dựng Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi nghe tin Người qua đời năm 1969. Giữa hoàn cảnh địch kiểm soát nghiêm ngặt, bà cùng đồng bào đốn gỗ đước, gom lá dựng đền để bày tỏ lòng kính yêu đối với Bác. Khi công trình bị địch phá hoại, bà tiếp tục vận động nhân dân dựng lại đền, thể hiện ý chí không khuất phục và niềm tin son sắt vào cách mạng. Ngôi đền không chỉ là nơi tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn trở thành biểu tượng tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho quân dân địa phương trong những năm tháng chiến tranh.
Trong những năm hoạt động cách mạng, Phạm Thị Bay luôn thể hiện bản lĩnh của người nữ cán bộ vừa kiên cường trong chiến đấu, vừa sâu sát với nhân dân. Chiếc võng ni lông màu xanh rêu viền đỏ mà bà sử dụng trong giai đoạn 1969–1974 hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Quân khu 9, trở thành kỷ vật gợi nhớ những năm tháng gian khổ trên chiến trường. Với những thành tích và đóng góp trong kháng chiến chống Mỹ, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1978 và được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Sau chiến tranh, bà tiếp tục sống tại quê nhà, được đồng bào trân trọng gọi bằng cái tên gần gũi là má Ba Bay. Cuộc đời bà là minh chứng cho sức mạnh, lòng dũng cảm và sự bền bỉ của người phụ nữ Nam Bộ. Từ những trận chiến nơi vùng sông nước đến việc dựng lại Đền thờ Bác Hồ giữa bom đạn, Phạm Thị Bay đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Cà Mau, gắn liền với truyền thống kiên cường của quân dân Đất Mũi.
