PHẠM THỊ DƠN: CƠN ĐỢI CHỜ DÀI HƠN THẾ KỶ

Dưới rặng dừa Mỹ Cẩm, huyện Càng Long, cuộc đời Mẹ Phạm Thị Dơn (1918 - 2013) là một bản lặng thầm của hy sinh. Mẹ và ông Nguyễn Văn Sinh chỉ có với nhau ba người con trai – ba niềm hy vọng lớn nhất của một gia đình nông dân nghèo. Nhưng khi Tổ quốc cần, Mẹ đã tiễn hai "khúc ruột" của mình vào cuộc chiến, để rồi nhận về một nỗi đau hữu hình và một nỗi đau vô ảnh.

Năm 1960, người con trai cả Nguyễn Văn Dư (sinh năm 1937) tham gia du kích địa phương. Anh là người anh mẫu mực, là chỗ dựa cho các em. Thế nhưng, trong "thời hoa lửa" ấy, kẻ thù không chỉ ở trước mặt mà còn ẩn nấp trong bóng tối.

Ngày 10/12/1961, khi anh Dư đang cùng đồng đội dự họp tại tiểu đội du kích ấp, một kẻ điệp báo đã chỉ điểm. Quân địch bất ngờ bao vây, những họng súng đen ngòm xả đạn vào căn cứ nhỏ. Anh Dư đã ngã xuống ngay tại chỗ để bảo vệ cuộc họp. Cái chết của anh là một lời cảnh tỉnh về sự khốc liệt của cuộc chiến gián điệp, và là vết thương đầu tiên cứa vào tim Mẹ Dơn.

Nỗi đau mất con cả chưa kịp nguôi, người con thứ Nguyễn Văn Mực (sinh năm 1943) lại tiếp bước anh trai vào năm 1963. Anh chiến đấu kiên cường và vươn lên vị trí Đại đội trưởng – người thủ lĩnh của hàng trăm chiến sĩ.

Mười năm dạn dày sương gió, ngày 01/12/1973, trong một trận đánh ác liệt, anh Mực bị thương nặng giữa làn mưa đạn. Giữa vòng vây quân thù và sự hỗn loạn của chiến trường, đơn vị không thể đưa anh về. Anh mất tích từ đó.

Đối với Mẹ Dơn, sự "mất tích" của anh Mực là một bản án treo lơ lửng. Suốt hàng chục năm sau chiến tranh, mỗi khi có người lạ vào làng, Mẹ lại thảng thốt nhìn ra cửa. Mẹ đợi một phép màu, đợi một người con bằng xương bằng thịt trở về, hay ít nhất là một nắm đất để biết anh đang nằm đâu. Anh được công nhận liệt sĩ, nhưng với Mẹ, anh vẫn đang đâu đó giữa đại ngàn, hóa thân vào cỏ cây để giữ bình yên cho Mỹ Cẩm.

Mẹ Dơn sống thọ đến 95 tuổi. Gần một thế kỷ làm người, Mẹ đã dành hơn nửa đời mình để thờ cúng con cả và để... đợi con thứ. Nhìn vào tấm ảnh trên bằng vinh danh, ta thấy gương mặt Mẹ hiền từ nhưng đôi mắt dường như luôn nhìn về một cõi xa xăm — nơi có người con trai Đại đội trưởng vẫn chưa tìm thấy lối về nhà.

Ngày 04/8/2014, Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý cho Mẹ. Danh hiệu ấy như một lời an ủi, rằng Tổ quốc chính là "ngôi nhà chung" nơi anh Mực đang nằm lại, và sự hy sinh của Mẹ đã được nhân dân đời đời ghi nhớ.

Nỗi đau mất tích: Đây là khía cạnh đau đớn nhất trong các bức hình bạn gửi. Anh Mực là người duy nhất "không rõ sống hay chết", tạo nên một câu chuyện về sự chờ đợi vô vọng nhưng vĩ đại của người mẹ.

Kẻ chỉ điểm: Chi tiết anh Dư hy sinh do điệp báo chỉ điểm khắc họa sự phức tạp và tàn khốc của cuộc chiến tranh du kích, nơi lòng trung thành và sự phản bội luôn đan xen.

Ba người con trai: Mẹ chỉ có 3 con trai và đã dâng hiến 2 người. Tỉ lệ hy sinh ấy nói lên tất cả về sự tận hiến của gia đình Mẹ Dơn cho nền độc lập.

"Mẹ Dơn đã dành cả đời để đếm những mùa mưa Mỹ Cẩm, mỗi hạt mưa như một giọt lệ khóc thương người con đã khuất và mong ngóng người con mất tích. Mẹ đi rồi, nhưng lòng kiên trung của Mẹ vẫn ở lại như một ngọn đăng thắp sáng vùng quê Càng Long."