Phạm Thị Dung – Người cầm cờ đi đầu trong cuộc biểu tình ngày 7/11/1930 của nhân dân Can Lộc
Phạm Thị Dung sinh năm 1910, quê ở làng Kẻ Lù, tổng Phù Lưu, nay là xã Tân Lộc, huyện Can Lộc. Là một người con gái thông minh và hiền lành, lại sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha và chú ruột là những người đã tham gia tích cực trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp ở quê nhà. Anh ruột là đảng viên Đảng Tân Việt và rồi trở thành Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam ngay từ khi mới thành lập. Sẵn có tinh thần yêu nước, được tiếp xúc với tầng lớp thanh niên tiến bộ lúc bấy giờ như Hồ Ngọc Tàng, Hồ Thân, Mai Hưu, Hồ Thuyết… sau này đều là những chiến sĩ kiên cường, những đảng viên ưu tú của Đảng Cộng sản, Phạm Thị Dung sớm được giác ngộ cách mạng và có ý thức đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Qua sự tận tình dìu dắt của các đồng chí, chị đã tham gia một số hoạt động cách mạng như đưa chuyển tài liệu, dẫn đường, quyên góp tiền bạc giúp đỡ các đồng chí trong công tác. Khi Chi bộ Đảng ở Kẻ Lù được thành lập, chị đã sớm đứng vào hàng ngũ những người cộng sản, tiên phong trong các hoạt động cách mạng.
Dựa vào công việc gia đình, Phạm Thị Dung đã đi khắp nơi trong tổng Phù Lưu để tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho quần chúng, xây dựng các cơ sở cách mạng, nhất là vận động chị em phụ nữ ở vùng Hạ Can Lộc, chuẩn bị tham gia đấu tranh cách mạng khi Đảng phát động. Vất vả, cực nhọc, đi đêm về hôm, mang đủ tiếng dèm pha của những kẻ xấu bụng nhưng chị vẫn không nản, một lòng tin tưởng vào tương lai của phong trào cách mạng, tin vào sức mạnh quần chúng nhân dân. Khi thấy công tác có kết quả, phong trào đấu tranh đi lên, chị vô cùng phấn khởi. Việc chung là vậy còn tình riêng chị vẫn không quên. Chị đã hứa hôn với một đồng chí trong chi bộ, hẹn sau cuộc biểu tình ngày 7/11/1930 sẽ tiến hành lễ cưới.
Để thiết thực kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga, năm 1930, huyện ủy Can Lộc quyết định tổ chức một cuộc biểu tình qui mô lớn của nhân dân Hạ Can Lộc kéo về huyện lỵ đấu tranh. Công tác chuẩn bị được tiến hành rất chu đáo, khẩn trương. Như bao lần đấu tranh trước, chị Phạm Thị Dung được giao nhiệm vụ tổ chức vận động quần chúng tham gia cuộc biểu tình. Suốt mấy ngày liền không nghỉ, chị đi qua từng xóm, từng tổ, kiểm tra thật tỷ mỷ mọi công việc, ai cầm cờ, ai cầm bằng khẩu hiệu, khẩu hiệu gì, ai hô khẩu hiệu, bắt nhịp cho đều, cho vang xa, ai đánh trống, gõ mõ…
Chiều tối ngày 7/11/1930 cuộc biểu tình bắt đầu. Quần chúng nhân dân vùng Hạ Can Lộc từ các xã Ngọc Mỹ, Thanh Dương, Đỉnh Lữ, Đại Lữ, Yên Điềm… đội ngũ chỉnh tề, băng cờ bay phần phật, tiếng trống mõ liên hồi, các khẩu hiệu hô vang, khí thế rung trời chuyển đất băng qua Chợ Lù, vượt đường Truông Gió, tập trung tại chợ Đình Sóc. Tại đây, chị Phạm Thị Dung, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam thay mặt ban lãnh đạo, đứng trên bệ cột cờ nói chuyện với quần chúng, nói rõ mục đích ý nghĩa của cuộc biểu tình tuần hành thị uy, kêu gọi nhân dân chống áp bức cường quyền, động viên khí thế quần chúng, tuyên bố kỷ luật đi đường, rồi hô vang một số khẩu hiệu. Quần chúng rất phấn khích reo vang long trời lở đất tiến về huyện lỵ Can Lộc, đi đầu cầm cờ là chị Phạm Thị Dung. Cả đoàn khoảng nghìn người rầm rập tiến lên như nước vỡ bờ vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu:
- Đả đảo bọn đế quốc phong kiến giết người.
- Chống sưu cao thuê nặng
- Ủng hộ Liên bang Xô viết Công nông.
Khi đoàn biểu tình đến gần cầu Nghèn, bọn lính khố xanh trong đồn đã hốt hoảng nổ súng, một số người trúng đạn. Chị Phạm Thị Dung vẫn bình tĩnh thét lên "hãy giữ vững hàng ngũ". Ngọn cờ búa liềm trên tay chị vẫn bay phần phật trước gió, như vẫy gọi đoàn người tiếp tục tiến lên. Một tiếng súng nổ, chị Dung ngã xuống tay còn cầm chắc cán cờ và miệng vẫn còn hô thêm "anh chị em hãy bình tĩnh tiến lên".
Chị Phạm Thị Dung đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, tròn 20 tuổi, không thực hiện được dự định lễ cưới của mình, tiệc mừng thắng lợi đấu tranh. Chị hy sinh là một tổn thất to lớn cho Đảng bộ địa phương và phong trào đấu tranh của nhân dân Can Lộc. Nhưng tấm gương chiến đấu dũng cảm của chị Phạm Thị Dung mãi mãi là nguồn động viên khích lệ quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược và bè lũ tay sai, giành chính quyền về tay nhân dân, thực hiện được ước nguyện cao cả và niềm tin cháy bỏng của chị vào sự tất thắng của sự nghiệp cách mạng.
