Phạm Thị Liên – Tiểu đội trưởng 11 cô gái sông Hương

Mùa đông năm 1967, làng nón Vân Thê (xã Thủy Thanh) nằm trầm mặc bên những cánh đồng ngập nước. Trong căn nhà lá nhỏ, Phạm Thị Liên – cô gái vùng ven vừa bước sang tuổi mười chín – đang chăm chú nhìn tấm bản đồ thành phố Huế được vẽ vội trên nền đất giấy thô. Xung quanh cô là mười cô gái khác, người nhỏ nhất mới mười lăm, mười sáu, tất cả đều mộc mạc trong tà áo bà ba đen và chiếc nón bài thơ xứ Huế.
Đó là ngày Tiểu đội nữ tự vệ sông Hương chính thức được thành lập dưới sự chỉ huy của Liên.
Để chuẩn bị cho trận tổng tấn công sắp tới, nhiệm vụ ban đầu của tiểu đội là phải nắm rõ từng vọng gác, đồn bốt của địch ở bờ Nam sông Hương. Hằng ngày, những cô gái mười tám, đôi mươi ấy hóa thân thành những o bán nón dạo. Họ quẩy gánh nón bài thơ đi khắp các kiệt hẻm, từ phố Gia Hội ngược lên Kim Long, lọt qua những ánh mắt soi mói của lính gác bốt. Dưới những vành nón lá nghiêng che che giấu nụ cười e lệ của con gái Huế, là những đôi mắt sắc sảo đang âm thầm ghi lại từng lối đi, lối về, từng mục tiêu quân sự.
Đêm ba mươi Tết Mậu Thân 1968, pháo hoa giao thừa chưa kịp thắp thì tiếng súng tiến công đã nổ vang rền khắp cố đô. Huế rung chuyển.
Tiểu đội của Liên nhận lệnh dẫn đường cho các cánh quân chủ lực từ vùng ven tiến đánh vào nội đô. Bản lĩnh của những cô gái "chân lội bùn, tay chằm nón" bộc lộ rõ nhất khi tiếng súng ác liệt nổ ra ở khu vực phía Nam thành phố. Khi bộ đội ta gặp bất lợi trước hỏa lực mạnh và xe tăng yểm trợ của một tiểu đoàn Thủy quân Lục chiến Mỹ, Liên và đồng đội không rút lui. Họ không còn là những o giao liên thuần túy nữa, mà đã dũng cảm cầm súng trường, tự tay dàn trận bên những bức tường thành rêu phong.
Giữa làn đạn đan chéo xé rách màn sương mờ của dòng sông Hương, tiếng của Liên vang lên lanh lảnh:
– Chị em bám chặt công sự! Đợi xe tăng chúng nó vào thật gần rồi bắn!
Bất chấp hỏa lực tầm xa khủng khiếp, những chiếc nón lá trắng tinh khôi giờ sạm đen khói súng và bùn đất. Bằng sự mưu trí, thông thuộc địa bàn bến bãi, tiểu đội 11 cô gái đã kiên cường bám trụ suốt nhiều ngày đêm. Họ trực tiếp bắn cháy 4 xe tăng địch, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, góp phần giữ vững Kỳ Đài Huế và cửa ngõ Cửa Ngăn.
Tin chiến thắng lẫy lừng của những cô gái Huế bay ra Bắc. Từ Thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh xúc động viết thư khen ngợi và đề tặng tiểu đội bài thơ bất hủ:
"Dõng dạc tay cầm khẩu súng trường
Khôn ngoan dàn trận khắp trong phường
Bác khen các cháu dân quân gái
Đánh giặc Hoa Kỳ phải nát xương!"
Nhưng cái giá của thời hoa lửa chưa bao giờ là rẻ. Chiến dịch đi qua, đất cố đô thấm đẫm máu của những người con anh dũng. Tiểu đội trưởng Phạm Thị Liên – người con gái gan dạ, kiên trung ấy – đã anh dũng hy sinh vào một ngày tháng 4 năm 1972 khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp nhìn thấy ngày Huế hoàn toàn giải phóng.
Năm 1975, giặc tan, đất nước nối liền một dải. Những cô gái sông Hương còn sống sót bước ra khỏi cuộc chiến, người tiếp tục cống hiến, người trở về với cuộc sống đời thường dịu dàng bên khung cửa, bên sông. Họ giấu những vết thương bom đạn vào sâu trong lớp áo tơ tằm, nhưng ký ức về người chị cả Phạm Thị Liên và những ngày đêm rực lửa Tết Mậu Thân thì mãi vẹn nguyên.