Phạm Thị Nghèng

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

Họ và tên tác giả: Mai Thị Kim Xuyến, Trương Công Thành, Nguyễn Cao Khải

Đơn vị: Trường THPT Lê Hồng Phong

Đoàn trực thuộc: Xã đoàn tây hoà

Số điện thoại: 0366485920

Họ và tên nhân chứng lịch sử: Phạm Thị Nghèng

Năm sinh:  1928-2002

Phân Loại nhân chứng: Anh hùng Lao động

Quê quán:  xã Nhân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (cũ)

Người gieo mầm xanh trên cát trắng

Trong bản hòa ca hào hùng của lịch sử dân tộc, bên cạnh những âm thanh rực rỡ của chiến công và vinh quang, vẫn ngân lên những giai điệu trầm lặng mà bền bỉ của những con người âm thầm cống hiến. Họ không bước lên đài danh vọng, không khắc tên mình vào những trang sử chói lọi, nhưng chính họ lại là những người lặng lẽ vun đắp nên nền tảng bền vững cho Tổ quốc. Mẹ Phạm Thị Nghèng (1928 – 2002) là một biểu tượng đẹp đẽ như thế – người phụ nữ miền biển đã dành cả cuộc đời để gieo mầm xanh trên miền cát trắng khắc nghiệt. 

Sinh ra tại xã Nhân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (cũ), mẹ Nghèng lớn lên cùng nắng gió và những dải cát ven biển. Năm 1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt, mẹ đã đứng ra quy tụ những người phụ nữ ở xã Quang Phú (thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, nay là phường Đồng Thuận, tỉnh Quảng Trị) thành lập đội trồng cây chắn cát. Không vốn liếng, không phương tiện, hành trang của họ chỉ là đôi bàn tay trần, những đôi quang gánh thô sơ và một ý chí không chịu khuất phục trước thiên nhiên lẫn chiến tranh.

Nói đến Quảng Bình là nói đến cát, những vú cát, núi cát chạy dài tít tắp theo bờ biển. Ngày hè, khi gió Lào bắt đầu hây hây thổi, thì cát cũng bay phủ nhiều nhà dân. Cuối hè, bão giông ập tới, cát cũng chảy thành sông tràn vào nhà dân. Bao đời, người dân vùng cát vẫn chịu vậy. Tuổi mười tám, Phạm Thị Nghèng quyết chí vượt lên sự khắc nghiệt thiên nhiên. Ngày nhiều trồng vài trăm cây phi lao trên đồi cát, ngày ít vài ba chục cây, mất gần 40 năm trời tỉ mẩn như vậy, mẹ Nghèng đã trồng cả trăm ha rừng chắn cát. Thấy việc làm của mẹ Nghèng hữu ích cho chính đời sống của mình, một số hộ dân ở Quang Phú cũng vào cuộc trồng rừng. Không có cây giống, mẹ Nghèng đã nghĩ ra cách dùng cành phi lao để ươm ra cây phi lao giống, thay vì chỉ biết ươm giống từ hạt. Đó là sáng kiến đầu tiên của mẹ Nghèng đã được ngành Lâm nghiệp công nhận. Hàng ngày, xách từng xô nước đi trên triền cát bỏng cả bàn chân để tưới cho từng cây phi lao, với hàng vạn ngày trời như vậy, mẹ Nghèng đã trồng nên cánh rừng phi lao bạt ngàn bảo vệ cho hàng ngàn hộ dân sống trên vùng cát.

Trồng phi lao trên cát chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Cát bỏng rát dưới chân, gió biển hun hút quất vào da thịt, cây non vừa bén rễ đã có thể bị vùi lấp sau một đêm. Chưa kể, bom đạn chiến tranh liên tục xới tung mặt đất, phá hủy mọi công sức vừa gây dựng. Thế nhưng, trước tất cả những khắc nghiệt ấy, mẹ Nghèng và các chị em vẫn bền bỉ đến phi thường: cây chết thì trồng lại, cát vùi thì khơi lên, từng gánh nước mặn mòi được gánh đi tưới mát những mầm xanh. Suốt hơn 40 năm ròng rã, họ đã phủ xanh hơn 200 ha đồi cát, biến vùng đất hoang hóa thành một dải rừng phi lao xanh thẳm, vững chãi trước gió bão.

Trong những năm tháng chiến tranh, khu rừng ấy không chỉ mang ý nghĩa sinh thái mà còn là “lá chắn sống” bảo vệ con người. Đó là nơi bộ đội ẩn náu, tránh sự truy quét của kẻ thù; là dấu mốc tự nhiên giúp tàu thuyền ngoài khơi xác định phương hướng trở về. Khi hòa bình lập lại, rừng phi lao tiếp tục phát huy giá trị bền vững: chắn gió Lào, ngăn cát bay, bảo vệ làng mạc và ruộng vườn, hồi sinh những vùng đất từng bị sa mạc hóa. Đồng thời, rừng còn góp phần điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước ngầm, tạo nên một hệ sinh thái ổn định cho đời sống con người.

Những cống hiến thầm lặng nhưng to lớn ấy đã được Nhà nước trân trọng ghi nhận. Năm 1999, mẹ được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất. Năm 2000, mẹ vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Đặc biệt, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhiều lần đến thăm và bày tỏ sự cảm phục trước nghị lực và đóng góp bền bỉ của mẹ – một sự tri ân sâu sắc từ người từng cầm quân nơi chiến trận đối với người phụ nữ “giữ đất” bằng màu xanh của sự sống.

“Rừng mẹ Nghèng” hôm nay không chỉ là một công trình phòng hộ ven biển, mà còn là biểu tượng sống động của ý chí, của lòng kiên trì và tình yêu quê hương tha thiết. Từ những hạt giống nhỏ bé, mẹ đã gieo nên cả một cánh rừng – không chỉ là rừng cây, mà còn là “rừng” của niềm tin và hy vọng.

Câu chuyện về mẹ Phạm Thị Nghèng vì thế không chỉ dừng lại ở một tấm gương lao động, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc đối với thế hệ hôm nay: hãy biết trân trọng thiên nhiên, giữ gìn môi trường và gìn giữ những giá trị được đánh đổi bằng mồ hôi, công sức, thậm chí là cả một đời người. Bởi chính những con người thầm lặng như mẹ đã làm nên sức sống bền bỉ và vẻ đẹp trường tồn của đất nước Việt Nam.