Phạm Thị Ngư
Lập gia đình, bác Nguyễn Văn Ngư sinh được 5 người con (3 trai và 2 gái). Nối tiếp tấm gương của các chú ruột, các anh, chị nên Nguyễn Văn Hải, Nguyễn Văn Sáu, Nguyễn Thị Ba, Nguyễn Thị Tư đã hăng hái tham gia du kích và gia nhập bộ đội. Họ chiến đấu dũng cảm trên chiến trường Khu 8 ác liệt. Thế nhưng, thương đau lại dồn dập ập xuống gia đình bác Hai Ngư. Bốn người con của bác lần lượt ngã xuống trên chiến trường. Ngày 13-3-1961, người vợ của bác là Nguyễn Thị Thanh Sang cũng bị giặc bắn chết trên đường đi tiếp tế lương thực cho cán bộ. Tiếp đó, ngày 20-10-1966, mẹ bác là Nguyễn Thị Thép cũng qua đời do trúng bom đạn của giặc...
Năm 1970, người con út của bác Nguyễn Văn Ngư là anh Nguyễn Văn Trung tiếp tục tình nguyện xin đi làm liên lạc cho du kích. Đến năm 1971, anh chính thức trở thành chiến sĩ Quân Giải phóng, tham gia nhiều trận đánh trên vùng đất lửa của quê hương, chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn Campuchia. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình, anh đã trở về để chăm sóc người cha già đang gánh đầy thương đau.
Gặp chúng tôi, anh Trung kể: “Chẳng thấy khi nào ba tui ngủ yên giấc. Nhiều đêm, ông đi thơ thẩn hàng giờ liền ngoài bờ ruộng, làm cả nhà tìm mãi mới thấy. Khi hỏi thì ba biểu: Tao đi nói chuyện với bà nội, với má mày, với các chú và các anh của mày đấy. Họ nói với tao từ dưới lòng đất đây này... Có lần đi mệt, ba về nhà ôm chặt những kỷ vật của các cô, chú, các anh chị vào ngực và khóc nấc lên...”.
Sau này, mẹ và vợ bác được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Chính quyền địa phương đã quan tâm xây dựng cho gia đình bác một căn nhà tình nghĩa gần trụ sở UBND xã, hỗ trợ anh Trung xây dựng căn nhà sát với nhà của cha. Nhưng bác Hai Ngư vẫn ở trong căn nhà đơn sơ của mình trên bãi đất trống. Bác nói với mọi người: “Mẹ tui, vợ tui, các em và các con tui muốn tui sống ở đây để thờ cúng họ, nói chuyện với họ. Đây là nơi gặp mặt của gia đình tui mà”.
Nữ thương binh anh hùng ở Hàm Liêm
Năm 2000, tôi trở về Hàm Thuận Bắc cũng vào những ngày tháng 7. Anh em ở Ban CHQS huyện đưa tôi đến thăm chị Tám Mai (Anh hùng LLVT nhân dân Phạm Thị Mai) ở xã Hàm Liêm. Người nữ thương binh cụt cả hai chân này không chỉ nổi tiếng ở huyện Hàm Thuận Bắc và tỉnh Bình Thuận mà còn lan rộng ra cả vùng Khu 8 trước đây.
Chị Tám Mai đón chúng tôi bằng nụ cười thật tươi cùng lời mời: “Mấy đứa vô nhà uống nước hay thích ngồi ngoài sân?”. Chả ai bảo ai, chúng tôi cùng nói: “Dạ! Tụi em thích ngồi ngoài sân”. Không còn đôi chân, nhưng đôi tay của chị vẫn thoăn thoắt mọi việc. Từ việc di chuyển đến lấy nước, lau ghế mời khách đều rất thuần thục. Thân thiết như người nhà, chị Tám Mai kể lại cho chúng tôi nghe cuộc đời hoạt động cách mạng của mình.
Năm 14 tuổi, Tám Mai đã làm liên lạc, vận chuyển vũ khí vào ấp chiến lược, tiếp tế thuốc men, thực phẩm cho cách mạng. 17 tuổi, chị được bầu là Phó bí thư Đoàn Thanh niên xã Hàm Liêm, là đội viên du kích mật Sông Nhị hoạt động khắp các vùng Hàm Tiến, Hàm Hiệp và Hàm Phong, tham gia nhiều trận đánh trên quê hương. Chị được kết nạp Đảng năm 1965 vì có nhiều thành tích xuất sắc trong công tác và chiến đấu.
Trong trận đánh ngày 8-3-1968 với Tiểu đoàn 4 thuộc Sư đoàn 23 của địch điều từ Buôn Ma Thuột về khu vực Hàm Chính-Hàm Liêm, đội du kích Hàm Liêm do Tám Mai làm Chính trị viên đã chiến đấu vô cùng dũng cảm. Trong cuộc chiến đấu không cân sức, 4 chiến sĩ đã hy sinh, nhưng quân ta cũng tiêu diệt được 10 tên địch. Tám Mai bị thương nặng ở hai chân và bị địch bắt. Kẻ thù tra tấn chị vô cùng dã man, nhưng vẫn không khai thác được gì nên chúng đã cưa hai chân người chính trị viên kiên trung đến ngang nửa đùi. Trải qua những năm tháng tù đày, Tám Mai vẫn giữ vững khí tiết cách mạng mặc dù bị địch cưa chân hai lần nữa. Chị cùng các anh em khác xây dựng phong trào đấu tranh trong lao tù cho đến ngày được thả tự do.
Trở lại quê hương, Phạm Thị Mai tiếp tục được cấp trên giao nhiệm vụ chỉ huy du kích mật, lên sa bàn các trận đánh và dò la tin tức. Chị trở thành linh hồn của đội du kích mật khi hoạt động hợp pháp với vỏ bọc người tàn tật. Quân Mỹ-ngụy không thể ngờ người phụ nữ cụt hai chân lại là chỉ huy du kích mật, chiến đấu trừ ác ôn và diệt 28 tên lính ngụy tại trường Hàm Liêm và 2 xe tăng M-113 và M-141, sau đó tung lựu đạn gây ra các vụ nổ ở rạp hát Lilas (Phan Thiết)... Với những chiến công đặc biệt xuất sắc, năm 2000, nữ thương binh Phạm Thị Mai được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.
Tháng 7 này chưa được về vùng “Tam giác sắt” năm xưa, khiến lòng tôi chơi vơi, thổn thức. Tôi biết một quê hương anh hùng, có 798 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, nhiều Anh hùng LLVT nhân dân và hàng nghìn liệt sĩ... sẽ không bao giờ khuất phục trước khó khăn, thử thách. Giờ đây, Hàm Thuận Bắc đã “thay da đổi thịt” với những con đường nhựa rộng thoáng, những ngôi nhà cao tầng, nhà xây mái ngói mọc lên san sát, những khu buôn bán nhộn nhịp, đông vui. Người dân nơi đây cũng no ấm, cùng nhau giảm nghèo làm giàu, trình độ dân trí được nâng lên đáng kể. Tôi nghĩ, sự hy sinh to lớn của những Bà mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng liệt sĩ đã làm cho vùng đất này nở hoa, để cho “Tam giác sắt” với truyền thống: “Khu Lê bất khuất, Tam giác kiên cường, Nam Sơn trung dũng” trở nên no ấm và càng giàu đẹp như khát vọng của các chiến sĩ đã dâng hiến xương máu của mình cho Tổ quốc.
