Phạm Thị Ngư — Người mẹ giữa bão lửa và dòng lịch sử

Giữa mảnh đất Phan Thiết nắng gió của tỉnh Bình Thuận, ngày 19-12-1994, Đảng và Nhà nước đã lần đầu tiên trao tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho những trái tim kiên trung đã hy sinh trọn vẹn vì Tổ quốc. Trong số 59 mẹ được tôn vinh, có một người làm nhiều người nhắc tới như hình tượng của sự bất khuất và hi sinh: mẹ Phạm Thị Ngư — người mẹ đã dâng cả đời cho quê hương, cho đồng bào và cho lý tưởng cách mạng.

Sinh ra năm 1912 trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận cũ, mẹ Ngư từng trải qua tuổi thơ cùng cực. Cha mẹ mất sớm, bà phải lao động từ nhỏ để mưu sinh. Những năm tháng lớn lên trên đất Bình Thuận — nơi khí hậu khắc nghiệt và đời sống trồng trọt dựa vào mưa nắng — đã hun đúc trong bà tinh thần chịu đựng, ý chí vươn lên và lòng yêu nước sâu sắc.

Khi thực dân Pháp trở lại sau ngày 2-9-1945, phong trào kháng chiến chống Pháp ở Nam Trung Bộ bùng lên mạnh mẽ. Mẹ Ngư và chồng bà trở thành lực lượng hậu phương phục vụ cho phong trào Việt Minh; bà làm tổ trưởng Tổ Phụ nữ, vận động nhân dân gom lương thực, thuốc men, và tiền bạc để hỗ trợ bộ đội ngoài chiến khu. Dù địch triệt phá gắt gao, mật thám rình rập khắp nơi, căn nhà của bà trở thành cơ sở ẩn náu, giao liên cho cán bộ, chiến sĩ cách mạng — nơi tiếp tế và che giấu an toàn trước kẻ thù.

Năm 1952, những bước đầu tiên dẫn con trai lớn — Bùi Văn Thành — ra chiến khu để gia nhập “Bộ đội Cụ Hồ” là quyết định đượm tình yêu thương và trách nhiệm. Thành chiến đấu gan dạ, lập nhiều chiến công và năm 1954 lên đường tập kết ra Bắc. Nhưng định mệnh khốc liệt của chiến tranh đã không dừng lại ở đó. Khi phong trào miền Nam bùng nổ chống đế quốc Mỹ, Bình Thuận trở thành nơi bom đạn dày đặc. Mỹ — ngụy thi hành chính sách ấp chiến lược, vây hãm dân và truy bức những gia đình Việt cộng, khiến mẹ Ngư và gia đình bị gắn vào danh sách bị kẻ thù săn đuổi.

Chồng bà qua đời vào cuối năm 1960, nhưng mẹ không chịu khuất phục trước khổ đau. Mở rộng vòng tay tiếp tục hoạt động cách mạng, bà bố trí cho con trai thứ là Bùi Văn Trung thoát ly ra căn cứ; mẹ Ngư còn trực tiếp tham gia các hoạt động liên lạc và bao che cán bộ nội thành. Cuối cùng, hung tin về sự hy sinh anh dũng của Bùi Văn Thành đến với bà trong lúc lòng bà vừa nhen lên hy vọng. Nhưng mẹ không dừng lại; với tình yêu sâu nặng, bà một lần nữa đứng vững, lần lượt tiễn thêm 6 người con trai, 1 con gái và 1 con rể — tất cả đều anh dũng chiến đấu và ngã xuống vì lý tưởng độc lập, tự do cho đất nước.

Trong Cuộc Tổng tấn công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968, mẹ Ngư là một “liên lạc kỳ cựu” xông xáo ở cả nội và ngoại thành, chỉ dẫn bộ đội đột nhập các cứ điểm quan trọng của địch. Với gan dạ và mưu trí, bà còn giải thoát một số nữ biệt động bị địch bắt, nuôi giấu anh hùng liệt sĩ Đặng Văn Lãnh ngay dưới hầm nhà mình.

Không chỉ là người mẹ đau thương trước nỗi mất mát con cái, mẹ Ngư còn là hình ảnh của sự kiên trung, ung dung giữa lửa đạn. “Nếu còn con, còn cháu lúc đó, mẹ vẫn biểu tụi nó đi đánh giặc Mỹ” — câu nói mộc mạc ấy của bà phản ánh một trái tim yêu nước sâu nặng hơn mọi lý luận, hơn mọi nỗi sợ hãi.

Những năm sau hòa bình lập lại, mẹ Phạm Thị Ngư được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 6-11-1978, và sau đó được trao Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất và danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng trong đợt đầu tiên phong tặng năm 1994. Bà qua đời năm 2002, nhưng tên tuổi và tấm gương của bà vẫn sống mãi trong trái tim người dân Bình Thuận cũng như lịch sử dân tộc.

Ngày nay, hình ảnh mẹ Ngư — với khuôn mặt phúc hậu, ánh mắt ấm áp và phong thái ung dung sừng sững giữa đất trời — là một tượng đài sống của tinh thần yêu nước và hy sinh vô hạn. Người ta mong một ngày Phan Thiết sẽ có tượng đài hay con đường mang tên mẹ như lời tri ân đối với bà và vô số những người mẹ khác đã góp phần dựng nên hòa bình cho đất nước