Phạm Tiến Duật – người viết về Trường Sơn từ chính buồng lái

Phạm Tiến Duật sinh năm 1941 tại Phú Thọ. Năm 1964, sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, ông nhập ngũ và hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn. Những năm tháng sống giữa chiến trường đã đem đến cho ông những trải nghiệm mà sau này trở thành chất liệu cho nhiều tác phẩm nổi tiếng. Ông không đứng ngoài chiến tranh để quan sát, mà trực tiếp sống cùng những người lính, những đoàn xe và những trận bom trên con đường huyết mạch nối hậu phương với tiền tuyến.

Trên Trường Sơn, những chiếc xe vận tải thường xuyên phải chạy qua những khu vực bị máy bay đánh phá. Xe có thể bị trúng bom, đường có thể bị phá chỉ vài phút trước đó, nhưng đoàn xe vẫn phải tiếp tục. Chính cuộc sống ấy được Phạm Tiến Duật đưa vào thơ bằng một giọng rất khác. Trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, những người lính lái xe hiện lên với vẻ trẻ trung, ngang tàng và lạc quan. Chiếc xe mất kính vì bom đạn, bụi phủ trắng người, mưa tạt vào mặt, nhưng những người lính vẫn cười đùa, trò chuyện và động viên nhau tiếp tục hành quân.

Đằng sau những câu thơ tưởng như rất vui ấy là một hiện thực chiến tranh khốc liệt. Những chiếc xe không kính không phải một hình ảnh được tạo ra để làm thơ. Chúng thực sự đã bị bom đạn phá hỏng. Người lính ngồi trong buồng lái phải đối mặt trực tiếp với bụi đường, mưa rừng và nguy hiểm. Nhưng thay vì than thở, họ biến những thiếu thốn ấy thành câu chuyện để cười với nhau. Chính tinh thần ấy đã làm nên vẻ đẹp đặc biệt của người lính Trường Sơn.

Phạm Tiến Duật còn viết nhiều tác phẩm về những người lính và thanh niên xung phong. Những nhân vật trong thơ ông không phải những con người xa lạ, mà là những đồng đội ông từng gặp, từng sống cùng và chứng kiến họ chiến đấu. Vì thế, thơ ông có một vẻ chân thực rất riêng. Đó là tiếng nói của một thế hệ trẻ bước vào chiến tranh nhưng vẫn giữ được sự hồn nhiên, tình đồng đội và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Sau chiến tranh, Phạm Tiến Duật tiếp tục sáng tác và trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học thời kỳ chống Mỹ. Ông qua đời năm 2007, nhưng những câu thơ về Trường Sơn vẫn được nhiều thế hệ học sinh biết đến.

Ngày nay, khi đọc lại “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, có lẽ điều đáng nhớ nhất không chỉ là những câu thơ quen thuộc trong sách giáo khoa. Đó là việc chúng ta đang đọc những dòng chữ được viết bởi một người từng thực sự đi qua chiến trường. Ông từng nhìn thấy những chiếc xe bị bom phá hỏng, từng sống giữa những người lính và từng chứng kiến những người đồng đội không trở về.

Có những người dùng súng để chiến đấu, có những người dùng đôi chân để mở đường, và cũng có những người dùng ngòi bút để lưu giữ ký ức. Phạm Tiến Duật thuộc về thế hệ ấy. Nhờ những trang thơ của ông, hình ảnh người lính Trường Sơn không chỉ còn trong những bảo tàng hay những con số của lịch sử, mà vẫn sống động trong ký ức của những người trẻ hôm nay.