Phạm Tuân (2)

Tháng 12 năm 1972, Hà Nội chìm trong khói bom. Những chiếc B-52 – “pháo đài bay” khổng lồ – rải thảm bom xuống thành phố. Tiếng còi báo động xé toạc màn đêm, người dân chạy xuống hầm trú ẩn, còn trên bầu trời, những chiến sĩ không quân Việt Nam chuẩn bị cất cánh. Trong số họ có một phi công trẻ: Phạm Tuân. Khi ấy, ông cũng chỉ ở độ tuổi thanh niên, cái tuổi mà ngày nay chúng tôi còn đang loay hoay tìm việc, lo điểm số, lo tương lai. Còn ông, đã ngồi vào buồng lái MiG-21, đối mặt với kẻ thù hiện đại nhất thế giới lúc bấy giờ. Tôi tự hỏi: nếu là mình, liệu có đủ can đảm không? Đêm ấy, khi nhận lệnh xuất kích, trái tim ông có đập nhanh hơn bình thường? Có thoáng sợ hãi khi biết mình sẽ bay thẳng vào vùng trời đầy tên lửa và pháo phòng không của đối phương? Nhưng có lẽ, nỗi sợ ấy đã bị lấn át bởi một điều lớn hơn – đó là trách nhiệm bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Trong trí tưởng tượng của tôi, buồng lái máy bay khi ấy không hề rộng rãi, không hề “ngầu” như trong phim hiện đại. Chỉ là một không gian chật hẹp, ánh đèn mờ, những đồng hồ đo nhấp nháy liên tục. Ngoài kia là màn đêm dày đặc, chỉ có tiếng động cơ gầm lên và những mệnh lệnh dứt khoát từ sở chỉ huy. Người phi công trẻ ấy biết rằng, phía trước mình là những chiếc B-52 – to lớn, được bảo vệ bởi nhiều lớp máy bay tiêm kích và hệ thống gây nhiễu điện tử. Một cuộc đối đầu không cân sức, nhưng không thể né tránh. Tôi hình dung khoảnh khắc máy bay lao vút lên không trung. Bên dưới là Hà Nội đang chìm trong tiếng bom, còn phía trên là bầu trời lạnh lẽo của chiến tranh. Lúc ấy, phi công không còn là một cá nhân bình thường nữa. Họ trở thành lá chắn sống cho cả thành phố. Mỗi cú điều khiển cần lái, mỗi lần tăng ga, mỗi lần khóa mục tiêu đều có thể quyết định số phận của hàng nghìn con người dưới mặt đất. Là một người trẻ của thế kỷ 21, tôi quen với những “trận chiến” rất khác: deadline, áp lực học tập, áp lực xã hội. Nhưng so với những trận không chiến năm 1972, mọi áp lực của chúng tôi dường như trở nên nhỏ bé. Phạm Tuân và những đồng đội của ông đã chiến đấu trong hoàn cảnh mà mỗi lần xuất kích đều có thể là lần cuối cùng. Họ không biết liệu mình có quay trở về căn cứ hay không, không biết liệu sau trận đánh, mình còn có cơ hội gặp lại gia đình, bạn bè hay không. Vậy mà họ vẫn cất cánh. Điều khiến tôi xúc động không chỉ là chiến công, mà là tuổi trẻ của họ. Tuổi trẻ thời hoa lửa không có mạng xã hội để khoe thành tích, không có những tấm ảnh check-in hào nhoáng, cũng không có những giấc mơ cá nhân quá lớn lao. Họ chỉ có một ước mơ giản dị: đất nước được yên bình. Chính ước mơ ấy đã khiến họ sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy, biến bầu trời Hà Nội thành chiến trường sinh tử. Trong năm 2025 vừa qua, trường cấp 3 cũ của tôi đã vinh dự mời được Anh hùng Phạm Tuân đến trường và kể lại câu chuyện của mình cho các em học sinh. Thật tiếc nuối khi tôi không thể tham dự, lắng nghe và trò chuyện cùng ông. Có lúc tôi tưởng tượng mình được trò chuyện với nhân chứng lịch sử ấy, như thể đang hỏi một thế hệ đi trước:“Ông có sợ không, khi bay vào vùng trời đầy B-52?”. Có lẽ câu trả lời sẽ là: “Sợ chứ. Nhưng nếu mình không bay, ai sẽ bay? Nếu mình không chiến đấu, ai sẽ bảo vệ Hà Nội?”. Câu trả lời tưởng tượng ấy khiến tôi lặng đi. Hóa ra, lòng dũng cảm không phải là không biết sợ, mà là biết sợ nhưng vẫn hành động vì điều lớn lao hơn bản thân. Đó chính là tinh thần của thế hệ thanh niên trong thời hoa lửa – một thế hệ sống và chiến đấu với lý tưởng rõ ràng, mạnh mẽ. Nhìn lại hiện tại, chúng tôi được sống trong hòa bình, được học tập, vui chơi, theo đuổi ước mơ cá nhân. Nhưng đôi khi, chúng tôi lại dễ than vãn vì những khó khăn nhỏ nhặt, dễ bỏ cuộc trước những thử thách chưa thật sự quá lớn. So với những gì thế hệ đi trước đã trải qua, chúng tôi rõ ràng đang đứng trong một bầu trời bình yên hơn rất nhiều. Sự bình yên ấy không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí là máu của những người trẻ trong quá khứ. Câu chuyện về Phạm Tuân, dưới góc nhìn của tôi, không chỉ là câu chuyện của một phi công anh hùng. Đó là câu chuyện của cả một thế hệ thanh niên đã sống trọn vẹn tuổi trẻ của mình trong khói lửa chiến tranh. Họ không chọn con đường dễ dàng, mà chọn con đường khó khăn nhưng ý nghĩa – con đường bảo vệ Tổ quốc. Chính sự lựa chọn ấy đã viết nên những trang sử chói lọi, để hôm nay chúng tôi được sống trong những ngày tháng yên bình. Thời hoa lửa đã lùi xa, nhưng dư âm của nó vẫn còn vang vọng. Mỗi khi nhìn lên bầu trời đêm yên tĩnh lấp lánh ánh sao, tôi lại nghĩ đến những đêm tháng 12 năm 1972 – khi bầu trời ấy từng rực sáng bởi bom đạn và ý chí kiên cường của con người Việt Nam. Trong bầu trời ấy, có hình ảnh một phi công trẻ đã dũng cảm lao vào trận chiến, góp phần bảo vệ từng mái nhà, từng con phố của Thủ đô. Có lẽ, điều quý giá nhất mà câu chuyện thời hoa lửa để lại cho thế hệ trẻ hôm nay không chỉ là niềm tự hào, mà còn là một lời nhắc nhở. Rằng mỗi thế hệ đều có “trận chiến” của riêng mình. Nếu ngày xưa, trận chiến là bom đạn và kẻ thù xâm lược, thì hôm nay, trận chiến là xây dựng đất nước, học tập, lao động và sống có trách nhiệm với xã hội. Chúng tôi không cần cầm súng ra chiến trường, nhưng cần cầm tri thức, ý chí và khát vọng để tiếp tục bảo vệ và phát triển đất nước trong thời bình. Nhìn lại, tôi nhận ra: câu chuyện về Phạm Tuân không chỉ thuộc về quá khứ, mà còn thuộc về hiện tại và tương lai. Nó nhắc nhở tôi rằng, tuổi trẻ không chỉ là những năm tháng vui chơi, mà còn là thời điểm để cống hiến, để sống có mục tiêu, để xứng đáng với sự hy sinh của những thế hệ đi trước. Thời hoa lửa đã tạo nên những con người anh hùng; còn thời bình hôm nay cần tạo nên những con người có trách nhiệm, có lý tưởng và biết trân trọng giá trị của hòa bình. Và mỗi lần nhớ đến câu chuyện ấy, tôi lại tự hỏi mình: Nếu ở trong hoàn cảnh của họ, tôi sẽ làm gì? Câu hỏi đó chưa chắc có lời đáp, nhưng chính nó khiến tôi sống chậm lại, suy nghĩ nhiều hơn và biết ơn nhiều hơn. Bởi lẽ, hòa bình hôm nay không phải là điều hiển nhiên, mà là kết quả của những chuyến bay dũng cảm, của những quyết định sinh tử, của những trái tim trẻ đã cháy hết mình trong thời hoa lửa của dân tộc