PHẠM TUÂN

Lịch sử dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX đã ghi dấu những con người đặc biệt – những con người không chỉ bảo vệ bầu trời Tổ quốc mà còn đưa hình ảnh Việt Nam vươn ra ngoài không gian vũ trụ. Trong số đó, Trung tướng Không quân, Anh hùng Phạm Tuân là một tên tuổi tiêu biểu, niềm tự hào lớn lao của Quân đội nhân dân Việt Nam và của cả dân tộc.

Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947 tại xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên. Từ một thanh niên nông thôn, ông đã bước vào quân ngũ và được tuyển chọn vào binh chủng Không quân nhân dân Việt Nam năm 1965. Hai năm sau, ông tốt nghiệp Trường phi công quân sự tại Liên Xô, trở thành sĩ quan lái máy bay chiến đấu của Trung đoàn 921 – Sao Đỏ, trực tiếp tham gia bảo vệ bầu trời miền Bắc trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Phạm Tuân trên chiếc máy bay chiến đấu.

Trong chiến tranh, Phạm Tuân không chỉ là một phi công dũng cảm mà còn là người được tin cậy giao những nhiệm vụ đặc biệt. Giữa năm 1972, ông là một trong 12 phi công được lựa chọn đào tạo lái tiêm kích bay đêm – một nhiệm vụ có yêu cầu kỹ thuật cực kỳ cao, nhằm chuẩn bị đối phó với loại máy bay chiến lược B-52 của Mỹ.

Đỉnh cao trong sự nghiệp chiến đấu của ông là đêm 27 tháng 12 năm 1972. Từ sân bay dã chiến Yên Bái, chiếc MiG-21MF do Phạm Tuân điều khiển cất cánh trong đêm tối, thực hiện chiến thuật “đi thấp kéo cao” để tránh radar đối phương. Vượt qua vòng hộ tống dày đặc của tiêm kích F-4, ông tiếp cận đội hình B-52, tắt radar và thiết bị liên lạc, áp sát mục tiêu ở cự ly rất gần. Bằng hai quả tên lửa Vympel K-13, ông đã bắn rơi một chiếc B-52 trên bầu trời phía Tây Hà Nội và trở về hạ cánh an toàn.

MIG21 do phi công Phạm Tuân lái vừa được công nhận là bảo vật quốc gia

Chiến công ấy không chỉ mang ý nghĩa quân sự đặc biệt mà còn có giá trị tinh thần to lớn, khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và ý chí chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam. Ngay sáng hôm sau, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi điện khen. Ngày 3 tháng 9 năm 1973, Phạm Tuân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam khi mới mang quân hàm Thượng úy. Dù vậy, ông luôn khiêm nhường khi nói về chiến công của mình, cho rằng đó là kết quả của sự chuẩn bị lâu dài và những hy sinh to lớn của biết bao đồng đội đi trước.

Không dừng lại ở bầu trời Tổ quốc, cuộc đời Phạm Tuân còn ghi một dấu mốc lịch sử đặc biệt: bay vào vũ trụ. Năm 1977, ông được cử đi học tại Học viện Không quân Gagarin, sau đó chuyển sang đào tạo bay vũ trụ. Ngày 23 tháng 7 năm 1980, từ sân bay vũ trụ Baikonur, ông cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko được phóng lên không gian trên tàu Soyuz 37 trong khuôn khổ chương trình Interkosmos.

Phi công Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Xô viết Viktor Vassilyevich Gorbatko thực hiện chuyến bay vào vũ trụ năm 1980.

Với chuyến bay lịch sử ấy, Phạm Tuân trở thành người Việt Nam và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Trong 7 ngày 20 giờ 42 phút trên quỹ đạo, ông đã thực hiện 142 vòng bay quanh Trái Đất, tiến hành nhiều thí nghiệm khoa học, trong đó có các nghiên cứu về khoáng chất và trồng bèo hoa dâu trong môi trường không trọng lực, đồng thời chụp ảnh Việt Nam từ vũ trụ. Ông khẳng định rõ vai trò của mình là lái phụ, trực tiếp phụ trách các thông số kỹ thuật và bảng điều khiển, phối hợp chặt chẽ với lái chính trong suốt hành trình.

Phi công Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Xô viết Viktor Vassilyevich Gorbatko thực hiện chuyến bay vào vũ trụ năm 1980.

Sau này, trong quân đội, Phạm Tuân đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng: Phó Chủ nhiệm về Chính trị, Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Chủ tịch Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội. Ông là người Việt Nam đầu tiên được phong ba danh hiệu Anh hùng bởi hai quốc gia: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lao động, Anh hùng Liên Xô – một vinh dự đặc biệt hiếm có.

Cuộc đời và sự nghiệp của Phạm Tuân là hành trình tiêu biểu của người lính Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh: từ mặt đất, vươn lên bầu trời, rồi bước ra không gian vũ trụ, mang theo trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Ông không chỉ là một phi công, một phi hành gia, mà còn là biểu tượng sống động của ý chí, niềm tin và khát vọng vươn lên của con người Việt Nam.

Phi công Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Xô viết Viktor Vassilyevich Gorbatko thực hiện chuyến bay vào vũ trụ năm 1980.

Tên tuổi Phạm Tuân đã trở thành niềm tự hào của lịch sử dân tộc – một minh chứng rằng từ những làng quê bình dị, Việt Nam có thể vươn tới những đỉnh cao của nhân loại.