PHẠM TUÂN – ĐÊM 27 THÁNG 12 VÀ CHIẾN CÔNG TRÊN BẦU TRỜI HÀ NỘI

PHẠM TUÂN – ĐÊM 27 THÁNG 12 VÀ CHIẾN CÔNG TRÊN BẦU TRỜI HÀ NỘI

Giữa những ngày cuối tháng Chạp năm 1972, khi bầu trời miền Bắc rung chuyển bởi những đợt tập kích đường không dữ dội, một chiếc MiG-21 nhỏ bé đã cất cánh từ sân bay Yên Bái, lao vào cuộc đối đầu với những chiếc máy bay ném bom chiến lược B-52 của Mỹ. Người điều khiển chiếc tiêm kích ấy là phi công Phạm Tuân. Đêm 27/12/1972, ông đã lập nên một chiến công đặc biệt trong lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam: bắn rơi máy bay B-52 bằng tiêm kích MiG-21 và trở về an toàn.

Hà Nội trong những ngày tháng Chạp rực lửa

Tháng 12 năm 1972, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam bước vào một thời điểm quyết liệt.

Ngày 18/12/1972, Mỹ mở cuộc tập kích đường không chiến lược quy mô lớn vào Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa phương miền Bắc. Trong chiến dịch này, máy bay ném bom chiến lược B-52 được sử dụng với cường độ cao, phối hợp cùng nhiều loại máy bay chiến thuật và các phương tiện tác chiến điện tử.

B-52 khi ấy là một trong những phương tiện ném bom chiến lược chủ lực của Không quân Mỹ. Với khả năng mang lượng bom lớn, hoạt động ở độ cao lớn và được bảo vệ bởi các biện pháp gây nhiễu điện tử cùng lực lượng tiêm kích hộ tống, loại máy bay này đặt ra thách thức đặc biệt đối với lực lượng phòng không Việt Nam.

Nhưng trên bầu trời miền Bắc, quân và dân Việt Nam đã tổ chức một thế trận phòng không rộng khắp. Bộ đội tên lửa, pháo phòng không, ra-đa, không quân tiêm kích và các lực lượng phục vụ chiến đấu phối hợp đánh trả các đợt tiến công.

Trong cuộc chiến đấu ấy, Không quân nhân dân Việt Nam mang một nhiệm vụ vô cùng khó khăn: tìm cách tiếp cận và tiêu diệt máy bay B-52 giữa đội hình được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đó không chỉ là cuộc đối đầu giữa những phương tiện chiến tranh có sự chênh lệch lớn về tính năng và nhiệm vụ. Đó còn là cuộc đấu trí giữa những người làm công tác chỉ huy, dẫn đường và những phi công trực tiếp chiến đấu trên bầu trời.

Người phi công và nhiệm vụ đặc biệt

Năm 1972, Phạm Tuân là một phi công tiêm kích thuộc Trung đoàn Không quân 921.

Trong những ngày đầu của chiến dịch, Không quân Việt Nam đã nhiều lần tổ chức xuất kích đánh B-52 nhưng gặp không ít khó khăn.

Máy bay B-52 thường hoạt động trong đội hình có tiêm kích bảo vệ. Các sân bay gần Hà Nội bị đối phương theo dõi, đánh phá. Khi tiêm kích Việt Nam cất cánh, việc giữ được yếu tố bất ngờ và vượt qua lực lượng hộ tống để tiếp cận B-52 là thử thách rất lớn.

Từ thực tế chiến đấu, lực lượng không quân đã điều chỉnh phương án tác chiến, sử dụng các sân bay ở vòng ngoài, kết hợp với hệ thống ra-đa và sĩ quan dẫn đường để tạo điều kiện cho tiêm kích tiếp cận mục tiêu.

Chiều 27/12/1972, Phạm Tuân được điều động từ Nội Bài lên sân bay Yên Bái.

Phía trước ông là một nhiệm vụ mà thành công phụ thuộc vào nhiều yếu tố: thời cơ xuất kích, khả năng dẫn đường, việc vượt qua máy bay hộ tống, tốc độ tiếp cận và quyết định của phi công trong những giây phút cuối cùng.

Không có chỗ cho sự chủ quan.

Bởi chỉ một sai lệch trong tính toán hoặc một động tác thiếu chính xác cũng có thể khiến cơ hội đánh B-52 trôi qua.

Đêm 27 tháng 12 – Cuộc xuất kích đi vào lịch sử

Đêm 27/12/1972, các đợt tiến công đường không của Mỹ tiếp tục diễn ra dữ dội.

Theo tài liệu tổng kết diễn biến chiến dịch, từ 19 giờ đến 22 giờ, Mỹ sử dụng 36 lượt máy bay B-52 cùng 66 lượt máy bay chiến thuật yểm hộ tiến công nhiều mục tiêu tại khu vực Hà Nội và vùng phụ cận.

Trong bối cảnh ấy, lúc 22 giờ 20 phút, Phạm Tuân được lệnh điều khiển chiếc MiG-21 cất cánh từ sân bay Yên Bái.

Chiếc máy bay mang số hiệu 5121 bắt đầu hành trình chiến đấu đặc biệt.

Để tiếp cận B-52, Phạm Tuân phải vượt qua các máy bay F-4 làm nhiệm vụ bảo vệ đội hình ném bom.

Ông được hệ thống chỉ huy mặt đất và các trạm ra-đa hỗ trợ dẫn đường. Theo lời kể của Phạm Tuân được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, phương án tác chiến sử dụng chiến thuật bay thấp rồi nhanh chóng lấy độ cao để tiếp cận mục tiêu, hạn chế khả năng bị đối phương phát hiện từ xa.

Trong quá trình tiếp cận, khoảng cách đến đội hình B-52 liên tục được thông báo từ mặt đất.

Khi thời cơ xuất hiện, Phạm Tuân điều khiển chiếc MiG-21 tăng độ cao, tiến về phía mục tiêu.

Trên bầu trời khu vực Mộc Châu, Sơn La, ông phát hiện đội hình máy bay B-52.

Cuộc tiếp cận bước vào thời điểm quyết định.

Ở khoảng cách đủ gần để công kích, người phi công phải nhanh chóng lựa chọn thời điểm phóng tên lửa, đồng thời bảo đảm khả năng thoát ly khỏi khu vực nguy hiểm.

Theo hồi ức của Phạm Tuân, khi sở chỉ huy thúc giục khai hỏa, ông vẫn tiếp tục rút ngắn khoảng cách để lựa chọn điều kiện công kích thuận lợi hơn.

Đó là quyết định đòi hỏi sự bình tĩnh và khả năng làm chủ tình huống trong chiến đấu.

Sau khi xác định thời cơ, Phạm Tuân phóng hai quả tên lửa vào mục tiêu.

Một quầng lửa lớn bùng lên phía trước.

Chiếc B-52 trúng đạn.

Ngay sau khi công kích, Phạm Tuân điều khiển máy bay cơ động thoát ly và trở về sân bay Yên Bái an toàn.

Chiến công ấy đánh dấu lần đầu tiên Không quân nhân dân Việt Nam bắn rơi một máy bay B-52 trong chiến dịch phòng không tháng 12 năm 1972.

Đằng sau chiến công là sức mạnh của cả một tập thể

Nhắc đến đêm 27/12/1972, lịch sử ghi nhớ tên tuổi Phạm Tuân. Nhưng chiến công ấy không chỉ được tạo nên bởi lòng dũng cảm và kỹ năng của một người phi công.

Đằng sau chiếc MiG-21 là cả một hệ thống tổ chức chiến đấu.

Đó là những cán bộ chỉ huy theo dõi diễn biến trận đánh, những trắc thủ ra-đa phát hiện và xác định mục tiêu, những sĩ quan dẫn đường tính toán phương án tiếp cận, những cán bộ kỹ thuật bảo đảm máy bay luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Trong điều kiện đối phương sử dụng nhiều biện pháp gây nhiễu và bảo vệ đội hình B-52 bằng tiêm kích, sự phối hợp giữa lực lượng trên không và mặt đất có ý nghĩa quyết định.

Phạm Tuân trực tiếp thực hiện đòn công kích cuối cùng, nhưng cơ hội chiến đấu được hình thành từ sự chuẩn bị, tính toán và hiệp đồng của nhiều lực lượng.

Chính sự kết hợp giữa trí tuệ tập thể và bản lĩnh của người phi công đã tạo nên kết quả đặc biệt trong đêm 27 tháng 12.

Chiến công của Phạm Tuân vì thế còn là minh chứng cho khả năng sáng tạo trong nghệ thuật tác chiến của Không quân nhân dân Việt Nam.

Niềm vui chiến thắng giữa những ngày Hà Nội còn bom đạn

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Phạm Tuân trở về sân bay Yên Bái.

Tin chiến thắng nhanh chóng được báo cáo lên cấp trên.

Ngay trong đêm 27/12/1972, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi điện khen bộ đội không quân về thành tích bắn rơi máy bay ném bom chiến lược B-52.

Chiến công diễn ra vào thời điểm cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội và miền Bắc vẫn hết sức ác liệt.

Trong cùng đêm ấy, các đơn vị tên lửa phòng không tiếp tục đánh trả những đợt tập kích của B-52.

Tại Hà Nội, xác một chiếc B-52 bị tên lửa phòng không bắn rơi xuống khu vực Ngọc Hà trở thành một trong những dấu tích lịch sử tiêu biểu của cuộc chiến đấu tháng 12 năm 1972.

Những chiến thắng liên tiếp của các lực lượng phòng không, không quân góp phần làm thất bại cuộc tập kích đường không chiến lược của Mỹ.

Sau 12 ngày đêm chiến đấu, từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972, quân và dân miền Bắc đã giành thắng lợi trong chiến dịch được lịch sử Việt Nam ghi nhớ với tên gọi “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”.

Trong chiến thắng chung ấy, trận đánh của Phạm Tuân là một dấu mốc nổi bật của lực lượng không quân tiêm kích.

Từ bầu trời chiến đấu đến hành trình chinh phục vũ trụ

Cuộc đời Phạm Tuân sau năm 1972 tiếp tục gắn với những dấu mốc đáng nhớ.

Ngày 3/9/1973, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 1980, Phạm Tuân tham gia chuyến bay vũ trụ trên tàu Soyuz 37 cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko, trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Từ một phi công chiến đấu trên bầu trời Tổ quốc đến người Việt Nam đầu tiên thực hiện chuyến bay vào không gian, hành trình của ông gắn với hai dấu mốc đặc biệt trong lịch sử hàng không và hàng không vũ trụ Việt Nam.

Tuy nhiên, khi nhắc đến Phạm Tuân, đêm 27/12/1972 vẫn luôn là một phần không thể tách rời trong cuộc đời quân ngũ của ông.

Đó là đêm người phi công Việt Nam cùng đồng đội vượt qua những khó khăn của chiến tranh hiện đại, thực hiện thành công nhiệm vụ tưởng chừng rất khó khăn.

Một đêm tháng Chạp còn mãi trong ký ức dân tộc

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng Chạp năm 1972.

Hà Nội hôm nay đã đổi thay. Những con đường, khu phố từng chịu bom đạn đã trở lại với nhịp sống bình yên. Những thế hệ sinh ra sau chiến tranh được lớn lên dưới bầu trời không còn tiếng còi báo động và những đợt ném bom.

Nhưng lịch sử của những ngày ấy vẫn hiện diện qua các di tích, hiện vật, những trang tư liệu và ký ức của những người từng trực tiếp chiến đấu.

Chiếc MiG-21 số hiệu 5121, gắn với chiến công của Phạm Tuân, được lưu giữ như một hiện vật đặc biệt của lịch sử quân sự Việt Nam và đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Giá trị của chiếc máy bay không chỉ nằm ở những thông số kỹ thuật hay thành tích chiến đấu. Nó còn gợi nhớ về một thế hệ đã sống và chiến đấu trong những năm tháng đầy thử thách của đất nước.

Câu chuyện về Phạm Tuân trong đêm 27/12/1972 không đơn thuần là câu chuyện một phi công bắn rơi máy bay đối phương.

Đó là câu chuyện về lòng dũng cảm đi cùng sự tỉnh táo; về kỹ năng chiến đấu được rèn luyện trong gian khó; về sức mạnh của tinh thần đồng đội và sự phối hợp giữa con người với phương tiện kỹ thuật.

Trên hết, đó là câu chuyện về những con người đã góp phần bảo vệ bầu trời Tổ quốc để các thế hệ mai sau được sống trong hòa bình.

Đêm 27 tháng 12 năm 1972 đã lùi xa vào lịch sử. Nhưng chiến công trên bầu trời miền Bắc của Phạm Tuân và đồng đội vẫn là một dấu son trong ký ức dân tộc, nhắc nhớ rằng phía sau bầu trời bình yên hôm nay là biết bao trí tuệ, lòng quả cảm và sự hy sinh của những thế hệ đi trước.