PHẠM TUÂN - NGƯỜI ĐI QUA HAI BẦU TRỜI

Có một người con của vùng đất lúa Thái Bình đã sống một đời qua hai bầu trời rất khác nhau.

Một bầu trời đỏ rực lửa đạn chiến tranh, nơi mỗi cú nhấn ga cất cánh là một lần đi giữa lằn ranh mỏng dẻo của sống và chết. Và một bầu trời xanh thẳm của vũ trụ bao la, nơi Trái Đất hiện lên trọn vẹn, nhỏ bé mà thân thương đến nghẹn ngào.

Ở cả hai nơi ấy, người phi công ấy vẫn mang theo một thứ chẳng bao giờ rời bỏ mình: tình yêu Tổ quốc.

Đêm 27 tháng 12 năm 1972: Màn đêm Yên Bái

Đêm cuối tháng 12, bầu trời miền Bắc chìm trong tiếng gầm rú chát chúa của động cơ, tiếng bom dội nát đất trời và những vệt lửa xé ngang màn đêm. Chiến dịch 12 ngày đêm "Điện Biên Phủ trên không" bảo vệ Hà Nội đang ở những giờ phút khốc liệt nhất. Từng tốp "pháo hạm bay" B-52 khổng lồ của Mỹ lừng lững tiến vào, được hộ tống bởi vây quanh là dày đặc các tốp tiêm kích F-4 hiện đại.

Tại một sân bay dã chiến ở Yên Bái, chiếc MiG-21 như một con thắt lưng gầm ghè trong bóng tối, chờ lệnh. Trong buồng lái chật hẹp, người phi công trẻ Phạm Tuân siết chặt dây đai, ánh mắt đăm đăm nhìn vào khoảng không mịt mùng trước mắt.

Lệnh xuất kích vang lên! Không có một giây để chần chừ hay suy tính cá nhân. Chiếc MiG-21 gầm lên, xé toạc màn đêm lao vào khoảng không. Phía dưới lưng ông là đất nước đang oằn mình chìm trong bom đạn. Phía trước mặt là một trận đánh sinh tử mà chỉ một sơ suất bằng cái chớp mắt cũng phải trả giá bằng cả mạng sống.

“Đừng tìm máy bay trong nhiễu, hãy tìm địch trong nhiễu!”

Đánh đêm đối với phi công tiêm kích vốn đã là thử thách cam go nhất. Nhưng áp sát B-52 trong điều kiện bị đối phương rải nhiễu điện tử dày đặc thì còn khó gấp muôn phần. Trên màn hình ra-đa lúc ấy chỉ là những dải nhiễu kéo dài, chằng chịt như xơ rối. Những con "quái vật" B-52 đang ẩn mình tinh vi trong "bức tường" nhiễu ấy.

Nhưng chiến tranh chưa bao giờ cho người lính được chọn điều kiện thuận lợi. Dưới mặt đất, hàng trăm trắc thủ, sĩ quan dẫn đường, chiến sĩ ra-đa đã thức trắng bao đêm, căng mắt nghiên cứu từng quy luật nhỏ nhất để vạch nhiễu tìm thù. Mỗi tín hiệu chập chờn trên màn hình là một manh mối. Mỗi giây trôi qua là một phút sinh tử.

Và ở dưới đất, đồng đội đang nín thở chờ ông trở về.

Bắt "pháo hạm bay" giữa quầng lửa

Khoảng 22 giờ 20 phút. Chiếc MiG-21 của Phạm Tuân lướt đi trong bóng tối dày đặc, khéo léo luồn lách qua hàng rào bảo vệ ken đặc của các tốp tiêm kích F-4.

Trong những trận đánh đêm, điều đáng sợ không hẳn là tên lửa địch đuổi theo sau lưng, mà là cảm giác... mất mục tiêu. Khi áp sát B-52, nếu máy bay địch phát hiện và tắt đèn định vị, bóng tối sẽ nuốt chửng tất cả. Chỉ cần chớp mắt mất dấu, cơ hội khai hỏa duy nhất sẽ trôi qua mãi mãi.

Không hoảng loạn, không có cơ hội làm lại lần hai. Phạm Tuân bình tĩnh đến lạnh người. Ông vừa điều khiển máy bay, vừa nheo mắt phán đoán từng chuyển động nhỏ nhất trong không gian.

Khoảng cách thu hẹp dần... Đã vào tầm bắn!

Xoạch! Hai quả tên lửa rời cánh máy bay, xé tan màn đêm lao thẳng về phía trước.

Một quầng lửa khổng lồ rực sáng bùng lên giữa bầu trời. Chiếc B-52 trúng đạn bùng cháy như một ngọn đuốc!

Ngay lập tức, Phạm Tuân đè cần lái, kéo chiếc MiG-21 lộn ngược thoát ly cực nhanh khỏi vùng nguy hiểm trước khi các máy bay tiêm kích Mỹ kịp phản ứng, rồi lao về hạ cánh an toàn xuống sân bay Yên Bái.

Vừa bước xuống chân cầu thang máy bay, đồng đội đã nhào tới. Người đầu tiên chạy đến ôm chồm lấy ông là phi công Nguyễn Văn Lân.

Chẳng cần những lời lẽ đao to búa lớn. Những người lính vừa trở về từ cõi chết chỉ cần nhìn thấy nhau bằng xương bằng thịt, còn nguyên vẹn là đủ. Một cái ôm siết chặt, một cái đập tay, một tiếng gọi đồng đội nghẹn ngào và một nụ cười nhẹ nhõm.

Họ hiểu rằng, người anh em của mình vừa bước qua lằn ranh mỏng như sợi tóc giữa sống và chết để mang về chiến công lịch sử.

Chiến công không của riêng ai

Sau này, lịch sử nhắc nhiều đến tên tuổi Phạm Tuân - người đầu tiên bắn rơi "pháo hạm bay" B-52 rồi trở về an toàn. Nhưng chính ông luôn đau đáu một điều: chiến công ấy không bao giờ là của riêng mình.

Đó là công sức của những trắc thủ ra-đa căng mắt đến mỏi nát trong màn hình nhiễu; là sự mưu trí của những cán bộ chỉ huy, dẫn đường từng giây từng phút; là bàn tay dính dầu mỡ của những người thợ kỹ thuật thức trắng đêm chăm chút từng con ốc cho chiếc MiG-21; là sự chỉ đạo sát sao của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Tư lệnh Quân chủng.

Trên hết, đó là sức mạnh của cả một tập thể biết đặt trọn niềm tin vào nhau giữa thời khắc cam go nhất.

Từ bầu trời đỏ lửa đến khoảng không vô tận

Chiến tranh lùi xa, người phi công năm nào lại tiếp tục hành trình viết tiếp những kỳ tích mới với bầu trời. Nhưng lần này, bầu trời không còn tiếng gầm rú của đạn bom hay những trận đối đầu sinh tử.

Năm 1980, Phạm Tuân được chọn tham gia chương trình vũ trụ Interkosmos. Ngày 23 tháng 7 năm 1980, tại sân bay vũ trụ Baikonur, con tàu Soyuz 37 vút lên không trung, mang theo hai nhà du hành: Phạm Tuân và Viktor Gorbatko.

Lần đầu tiên trong lịch sử, một người Việt Nam — cũng là người châu Á đầu tiên — bước chân vào khoảng không vũ trụ vô tận.

Có một khoảnh khắc đẹp đến rơi nước mắt: Khi con tàu bay qua tọa độ lãnh thổ Việt Nam, từ cửa sổ không gian, Phạm Tuân đăm đăm nhìn xuống Trái Đất.

Dáng hình dải đất hình chữ S hiện lên xanh thẫm, mềm mại và dịu êm. Từ trên cao bao la ấy, không còn tiếng bom rơi, không còn tiếng gầm rú B-52, không còn những dải nhiễu ra-đa căng thẳng. Chỉ có một Việt Nam thanh bình, đẹp đẽ đến nao lòng.

Người phi công từng chiến đấu bảo vệ từng tấc đất quê hương giờ đây ôm trọn hình bóng Tổ quốc vào ánh mắt từ khoảng không xa xăm. Ông hiểu rằng: Bầu trời có rộng lớn đến vô cùng thì tình yêu quê hương trong lòng con người vẫn có thể bay xa hơn thế.

Ký ức về những người nằm lại

Nhưng giữa những vinh quang chói lọi ấy, điều thẳm sâu nhất trong tim Phạm Tuân vẫn là nỗi nhớ về những người đồng đội đã không trở về.

Chỉ một ngày sau chiến công của ông, ngày 28 tháng 12 năm 1972, phi công Vũ Xuân Thiều xuất kích. Anh đã dũng cảm lao thẳng chiếc máy bay của mình vào chiếc B-52 địch và anh dũng hy sinh giữa trời xanh.

Trong chiến tranh, có người may mắn trở về, nhưng cũng có người mãi mãi gửi lại tuổi thanh xuân nơi mây trắng.

Sau này, khi nhìn lại cuộc đời mình, sau những tấm huân chương lấp lánh, điều ông nhìn thấy rõ nhất vẫn là gương mặt của những người bạn chiến đấu năm xưa. Những người từng chia nhau bát cơm sẻ nửa, từng khoác vai nhau trước giờ cất cánh và từng thì thầm một lời hứa: "Cố gắng trở về nhé!"

Lời hứa ấy, có người đã gửi lại bầu trời mãi mãi.

Hai bầu trời – Một trái tim người lính

Trôi qua những năm tháng cống hiến, Trung tướng Phạm Tuân kinh qua nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng như Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân, Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng rồi nghỉ hưu.

Chiếc MiG-21 mang số hiệu 5121 từng đồng hành cùng ông trong đêm 27/12 năm ấy giờ đây đã trở thành Bảo vật quốc gia. Đằng sau lớp vỏ kim loại xám lạnh ấy là hơi thở của lịch sử, là nhịp đập trái tim của một thế hệ anh hùng.

Hôm nay, ở tuổi xế chiều, người lính năm xưa sống một cuộc đời bình dị, thanh thản. Không còn những tiếng còi báo động khẩn cấp giữa đêm, không còn tiếng động cơ xé trời. Nhưng mỗi sáng ngẩng đầu nhìn lên không gian, bầu trời trong mắt ông chưa bao giờ chỉ là khoảng không vô định.

Bầu trời ấy chứa đựng cả tuổi trẻ thanh xuân, có nụ cười và giọt nước mắt của đồng đội, có đêm Hà Nội rực lửa và có cả hình ảnh đất nước nhìn từ không gian bao la.

Một người đã đi qua hai bầu trời:

Bầu trời thứ nhất: Ông cất cánh để bảo vệ sự sống cho Tổ quốc.

Bầu trời thứ hai: Ông mang tự hào và hình ảnh Tổ quốc vút bay vào vũ trụ.

Thế hệ "thời hoa lửa" ấy, có người trở về, có người gửi thân xác lại giữa ngàn mây. Nhưng chính họ đã dùng máu, mồ hôi và tuổi trẻ để đổi lấy màu xanh hòa bình cho bầu trời hôm nay.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, câu chuyện về người phi công đi qua hai bầu trời vẫn vẹn nguyên như một cánh bay không mỏi — nhắc nhở thế hệ hôm nay hãy biết trân trọng và giữ gìn từng khoảng trời bình yên đang có dưới chân mình.