Phạm Tuân – Người phi công đầu tiên bắn rơi “siêu pháo đài bay” B-52
Trong lịch sử chiến đấu bảo vệ bầu trời Tổ quốc, tên tuổi Trung tướng, Anh hùng Phạm Tuân đã trở thành một dấu mốc đặc biệt. Ông là người phi công đầu tiên bắn rơi máy bay B-52 của Mỹ từ trên không và trở về an toàn, góp phần làm nên chiến thắng vang dội trong trận “Điện Biên Phủ trên không” 12 ngày đêm cuối tháng 12 năm 1972.
Phạm Tuân quê ở Thái Bình. Tháng 9 năm 1965, khi đang học năm cuối cấp III, ông được gọi nhập ngũ. Khi ấy, chàng thanh niên Phạm Tuân chỉ cao 1,65m, nặng 52kg, chưa đủ tiêu chuẩn tuyển chọn phi công. Vì vậy, ban đầu ông được đưa đi học thợ máy, sửa chữa máy bay. Nhưng cơ duyên với bầu trời đã đến khi lực lượng không quân cần bổ sung phi công chiến đấu. Phạm Tuân được tuyển lại vào lớp học phi công, tốt nghiệp Trường Không quân Liên Xô năm 1967 và trở về nước chiến đấu từ năm 1968 cho đến hết chiến tranh.
Giữa năm 1972, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt, Phạm Tuân là một trong 12 phi công được lựa chọn đào tạo lái tiêm kích bay đêm, chuẩn bị cho nhiệm vụ đặc biệt khó khăn: đánh máy bay B-52. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi kỹ thuật rất cao, bởi bay đêm khó hơn nhiều so với bay ban ngày, trong khi B-52 lại thường hoạt động ban đêm, bay ở độ cao lớn, có hệ thống gây nhiễu mạnh và được nhiều máy bay tiêm kích hộ tống.
Đêm 18/12/1972, khoảng 7 giờ tối, không quân Mỹ bắt đầu mở chiến dịch đánh phá Hà Nội. Những chiếc B-52 bay ở độ cao khoảng 10 km, tốc độ từ 900 đến 950 km/giờ. Khi xuất kích, chúng thường có nhiều loại máy bay khác yểm trợ như F-4, F-100, F-111. Hệ thống gây nhiễu ra đa của địch rất hiện đại, khiến việc phát hiện, tiếp cận và tiêu diệt B-52 trở nên vô cùng khó khăn.
Trước tình hình đó, Phạm Tuân cùng đồng đội nhận được mệnh lệnh kiên quyết: bằng mọi cách phải ngăn chặn B-52, không để chúng tự do đánh phá Hà Nội. Nếu chưa bắn được thì cũng phải xua đuổi, làm rối loạn đội hình, bảo vệ mục tiêu là nhiệm vụ trên hết. Đó là mệnh lệnh của trái tim người lính, cũng là lời thề bảo vệ bầu trời Thủ đô.
Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức về 12 ngày đêm lịch sử ấy vẫn luôn là ký ức hào hùng nhất trong cuộc đời chiến đấu của Trung tướng Phạm Tuân. Bởi đó không chỉ là cuộc đối đầu giữa những chiếc MiG-21 nhỏ bé với “siêu pháo đài bay” B-52 hiện đại, mà còn là cuộc đối đầu giữa ý chí Việt Nam với sức mạnh quân sự khổng lồ của đế quốc Mỹ.
Khoảng 17 giờ ngày 27/12/1972, Phạm Tuân điều khiển máy bay tiêm kích MiG-21 hạ cánh xuống sân bay Yên Bái. Đến khoảng 22 giờ cùng ngày, ông nhận lệnh xuất kích từ sân bay này. Khi bay qua tầng mây, ông phát hiện nhiều máy bay F-4 đang yểm trợ cho B-52. Tuy nhiên, nhiệm vụ của ông không phải là đánh F-4, mà phải vượt qua đội hình bảo vệ dày đặc ấy để tìm bằng được B-52.
Bằng bản lĩnh, sự bình tĩnh và kỹ thuật điêu luyện, Phạm Tuân điều khiển chiếc MiG-21 vượt qua đội hình F-4 hộ tống mà không bị phát hiện. Khi tiếp cận được hai chiếc B-52, ở khoảng cách chừng 4 km, dẫn đường mặt đất ra lệnh bắn. Nhưng ông chưa vội khai hỏa. Ông chờ thêm vài giây để rút ngắn khoảng cách, tăng khả năng tiêu diệt mục tiêu. Lúc ấy, chiếc MiG-21 tắt ra đa và các thiết bị liên lạc để tránh bị đối phương phát hiện đang áp sát.
Trong khoảnh khắc quyết định, Phạm Tuân phóng hai quả tên lửa không đối không, bắn rơi một chiếc B-52 trên vùng trời phía Tây Hà Nội. Sau đó, ông điều khiển máy bay trở về, hạ cánh an toàn xuống sân bay Yên Bái. Chiến công ấy đưa tên tuổi Phạm Tuân đi vào lịch sử: người phi công đầu tiên bắn rơi B-52 của Mỹ từ trên không và trở về an toàn.
B-52 lúc bấy giờ được Mỹ xem là “siêu pháo đài bay”, là một trong những vũ khí chiến lược quan trọng nhất, cùng với tàu ngầm nguyên tử và tên lửa hạt nhân. Với họ, B-52 là “quả đấm thép” trong chiến tranh hiện đại. Nhưng trên bầu trời Hà Nội, “quả đấm thép” ấy đã bị khuất phục bởi ý chí, trí tuệ và lòng dũng cảm của người lính Không quân nhân dân Việt Nam.
Chiến công của Phạm Tuân không chỉ là niềm vui của riêng lực lượng không quân. Đó là niềm tự hào của quân và dân cả nước, là minh chứng rằng với bản lĩnh kiên cường, cách đánh sáng tạo và tinh thần quyết thắng, Việt Nam có thể đánh bại cả những vũ khí hiện đại nhất của kẻ thù.
Trung tướng Phạm Tuân từng xúc động kể lại: “Đấy là trận đầu tiên không quân bắn rơi B-52. Chúng tôi vui lắm vì không quân đã hoàn thành nhiệm vụ!” Câu nói giản dị ấy chứa đựng niềm tự hào lớn lao của một người lính đã hoàn thành sứ mệnh trước Tổ quốc, trước nhân dân.
Hôm nay, nhắc đến Phạm Tuân là nhắc đến hình ảnh người phi công quả cảm trên bầu trời Hà Nội năm 1972. Ông đã góp phần viết nên bản anh hùng ca “Điện Biên Phủ trên không”, khẳng định bản lĩnh Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ độc lập, chủ quyền và bầu trời Tổ quốc.
Chiếc MiG-21 do Phạm Tuân điều khiển đã lao vào đêm tối, xuyên qua đội hình địch, bắn hạ “siêu pháo đài bay” B-52 và trở về an toàn. Đó không chỉ là một chiến công quân sự, mà còn là biểu tượng bất diệt của trí tuệ, lòng dũng cảm và ý chí Việt Nam.
