Phạm Tuân – "Tên lửa sống" bắn rơi B-52 và người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ

Phạm Tuân sinh năm 1947 tại huyện Quốc Oai, Hà Nội. Năm 1965, ông nhập ngũ và được tuyển chọn đào tạo phi công tiêm kích tại Liên Xô. Sau khi trở về nước, ông công tác tại Trung đoàn Không quân Tiêm kích 921 (Đoàn Sao Đỏ), đơn vị chủ lực bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Cuối năm 1972, trong Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không", Không quân Hoa Kỳ huy động hàng trăm lượt máy bay, trong đó có B-52 – loại máy bay ném bom chiến lược hiện đại nhất thời bấy giờ – tiến hành đánh phá Hà Nội và nhiều địa phương ở miền Bắc. Nhiệm vụ đánh chặn B-52 được xem là vô cùng nguy hiểm bởi loại máy bay này luôn được nhiều tiêm kích hộ tống và bảo vệ bằng hệ thống gây nhiễu điện tử hiện đại.

Đêm 27/12/1972, Phạm Tuân điều khiển chiếc MiG-21 bí mật tiếp cận đội hình B-52. Sau khi vượt qua sự phát hiện của máy bay hộ tống và hệ thống gây nhiễu, ông phóng tên lửa ở cự ly thích hợp, bắn trúng một chiếc B-52 rồi nhanh chóng thoát ly an toàn. Đây là một trong những chiến công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam trong chiến dịch và là lần đầu tiên một phi công Việt Nam được ghi nhận bắn rơi B-52 bằng máy bay tiêm kích.

Với chiến công đặc biệt xuất sắc này, Phạm Tuân được đồng đội và nhân dân gọi bằng cái tên "Tên lửa sống diệt B-52", biểu tượng cho lòng dũng cảm, bản lĩnh và nghệ thuật không chiến của Không quân nhân dân Việt Nam trước đối thủ có ưu thế vượt trội về kỹ thuật.

Sau chiến tranh, năm 1980, Phạm Tuân tiếp tục làm nên lịch sử khi cùng nhà du hành Liên Xô Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay trên tàu Soyuz 37, trở thành người Việt Nam và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Ông được phong quân hàm Trung tướng, tiếp tục có nhiều đóng góp cho sự phát triển của Quân chủng Phòng không – Không quân và ngành hàng không vũ trụ Việt Nam.

Ngày nay, Anh hùng Phạm Tuân được lịch sử ghi nhận là một trong những phi công xuất sắc nhất của Không quân nhân dân Việt Nam, người lập chiến công bắn rơi B-52, góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không", đồng thời là người Việt Nam đầu tiên chinh phục không gian vũ trụ.