Phạm Tuân – Từ người bắn hạ B-52 đến người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ

Lịch sử dân tộc Việt Nam hiện đại có những con người đã ghi tên mình bằng những dấu mốc đặc biệt. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động, Anh hùng Liên Xô, Trung tướng Phạm Tuân là một trong số đó. Ông không chỉ là phi công đầu tiên của Việt Nam bắn hạ máy bay chiến lược B-52 trên bầu trời Hà Nội, mà còn là người Việt Nam và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ.

Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên). Sinh ra trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, ông sớm nuôi dưỡng khát vọng được cống hiến cho Tổ quốc.

Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, chàng thanh niên Phạm Tuân nhập ngũ và được tuyển chọn vào lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam. Với tố chất nổi bật, ông được cử sang Liên Xô đào tạo phi công quân sự và tốt nghiệp năm 1967.

Trở về nước, Phạm Tuân trở thành phi công tiêm kích của Trung đoàn Không quân 921 Sao Đỏ – đơn vị anh hùng đã làm nên nhiều chiến công lẫy lừng trong cuộc chiến bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Năm 1972, trước nguy cơ không quân Mỹ sử dụng máy bay ném bom chiến lược B-52 đánh phá Hà Nội và các tỉnh phía Bắc, Quân chủng Phòng không – Không quân lựa chọn một số phi công ưu tú để huấn luyện bay đêm, chuẩn bị đối đầu với loại máy bay hiện đại bậc nhất thế giới lúc bấy giờ. Phạm Tuân là một trong số những phi công được tin tưởng giao trọng trách đặc biệt ấy.

Đêm 27 tháng 12 năm 1972, trong những ngày lịch sử của chiến thắng "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không", Phạm Tuân cất cánh từ sân bay dã chiến Yên Bái trên chiếc MiG-21. Giữa màn đêm và vòng vây của các máy bay tiêm kích hộ tống, ông bí mật tiếp cận đội hình B-52 của đối phương.

Bằng bản lĩnh, sự mưu trí và kỹ năng bay điêu luyện, ông áp sát mục tiêu ở cự ly rất gần rồi phóng liên tiếp hai quả tên lửa. Ít giây sau, một chiếc B-52 bốc cháy trên bầu trời.

Chiến công ấy đã trở thành biểu tượng cho ý chí và trí tuệ của Không quân nhân dân Việt Nam trong cuộc đối đầu với lực lượng không quân hùng mạnh nhất thế giới. Ngay ngày hôm sau, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi điện biểu dương chiến công xuất sắc của ông.

Năm 1973, Phạm Tuân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới mang quân hàm Thượng úy.

Nhưng hành trình chinh phục những đỉnh cao của ông chưa dừng lại ở đó.

Năm 1977, ông được cử sang Liên Xô học tập tại Học viện Không quân Gagarin. Một năm sau, ông được tuyển chọn vào chương trình Interkosmos – chương trình hợp tác nghiên cứu vũ trụ của Liên Xô với các nước xã hội chủ nghĩa.

Sau quá trình huấn luyện khắc nghiệt, ngày 23 tháng 7 năm 1980, Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Viktor Gorbatko bước lên tàu Soyuz 37 tại sân bay vũ trụ Baikonur.

Khoảnh khắc con tàu rời bệ phóng cũng là lúc lịch sử được viết nên.

Lần đầu tiên, lá cờ Việt Nam có mặt trong không gian.

Lần đầu tiên, một người Việt Nam và cũng là người châu Á bay vào vũ trụ.

Trong gần tám ngày làm việc trên quỹ đạo, Phạm Tuân đã tham gia nhiều thí nghiệm khoa học quan trọng, nghiên cứu sự phát triển của sinh vật trong môi trường không trọng lực, chụp ảnh lãnh thổ Việt Nam từ không gian và thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu theo chương trình hợp tác quốc tế.

Sau 142 vòng bay quanh Trái Đất với tổng thời gian 7 ngày 20 giờ 42 phút, ông trở về an toàn trong niềm tự hào của hàng triệu người dân Việt Nam.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc, Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên được phong tặng ba danh hiệu anh hùng cao quý bởi hai quốc gia: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lao động và Anh hùng Liên Xô.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ bay vào vũ trụ, ông tiếp tục công tác trong quân đội, đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và mang quân hàm Trung tướng.

Ngày nay, khi nhắc đến Phạm Tuân, người ta không chỉ nhớ đến người phi công bắn hạ B-52 trong những ngày khói lửa chiến tranh, mà còn nhớ đến người đã đưa hình ảnh Việt Nam vươn ra ngoài không gian bao la.

Cuộc đời của ông là minh chứng sinh động cho ý chí vươn lên của dân tộc Việt Nam: từ chiến hào bảo vệ bầu trời Tổ quốc đến hành trình chinh phục vũ trụ – hành trình của lòng dũng cảm, tri thức và khát vọng không ngừng vươn tới những tầm cao mới.